Mở đầu
Hello, xin chào tất cả các độc giả yêu quý đang đọc bài viết này cũng như các anh em đã luôn đồng hành cùng Tết Pro suốt thời gian qua. Tối nay ngồi vào bàn học, mở chiếc máy tính quen thuộc lên sau mấy tiếng đồng hồ vùi đầu vào đống đề cương ôn thi cuối cấp mà đầu óc mình cứ quay cuồng. Ngoài trời Hà Nội mấy hôm nay cuối tháng 9 bắt đầu có những cơn gió heo may lành lạnh thổi qua khe cửa sổ rồi đấy. Tự dưng đang ngồi gõ mấy dòng code dở dang, ngửi thấy mùi hoa sữa thoang thoảng ngoài ngõ làm mình chợt giật mình nhận ra: Ơ, thế là lại sắp hết một năm rồi à?
Nếu anh em nào theo dõi mình từ những ngày đầu tiên thì chắc cũng biết ngoài mảng công nghệ và chia sẻ code lỏ ra, mình có một niềm đam mê cực kỳ lớn với văn hóa Tết cổ truyền Việt Nam. Hồi trước mình còn từng thức trắng bao nhiêu đêm để gây dựng hai đứa con tinh thần là blog "Đêm Giao Thừa" và "Chiều Cuối Năm", dù sau này vì quá tải không đủ kinh phí và sức lực quản lý nên phải nhượng lại cho bên khác, chỉ giữ lại mỗi "Tết Pro" để viết mỗi khi cảm xúc ùa về. Giữa cái thời đại mà người ta chỉ cần gõ vài chữ là con AI nó nhả ra cả chục bài văn mẫu về ngày Tết khô khan, vô hồn trong chưa đầy 30 giây, mình vẫn muốn tự tay ngồi đây, dùng chính chất xám và những ký ức thật nhất của mình để tâm sự với các bạn.
Hôm nay chúng ta tạm gác lại mấy cái thuật toán đau đầu đi nhé. Mình muốn cùng các bạn ngồi xuống, pha một cốc nước ấm và trả lời một câu hỏi nghe thì tưởng dễ ợt nhưng càng ngẫm lại càng thấy cay sống mũi: Vì sao Tết luôn gắn với hai chữ "đoàn viên"?
1. Cái cảm giác "về nhà" ngày Tết nó lạ lắm, không giống ngày thường đâu!
Nhiều lúc mình cứ tự hỏi, một năm có tận 365 ngày, thích về quê lúc nào thì xách ba lô lên bắt xe về lúc ấy, việc gì cứ phải đợi đến đúng mấy ngày cuối tháng Chạp âm lịch mới chen chúc nhau về làm gì cho khổ ra? Đường tắc. Xe khách thì nhồi nhét. Giá vé thì đắt gấp đôi ngày thường. Ấy thế mà cứ đến tầm 27, 28 Tết, bạn thử ra bến xe Mỹ Đình hay Giáp Bát, hoặc đứng ở mấy cửa ngõ thủ đô dưới cái tiết trời mưa phùn kèm mưa bụi lất phất đặc sản của miền Bắc mà xem. Hàng vạn con người mặc áo mưa lụp xụp, đằng sau yên xe máy chằng buộc đủ thứ từ thùng bia, túi quà cho tới cành đào rừng hay chậu quất nhỏ, mặt ai cũng tím tái vì gió mùa đông bắc tạt vào rát buốt nhưng ánh mắt thì háo hức cực kỳ.
Lạ thật đấy. Cái sự "về nhà" của ngày Tết nó mang một cái từ trường gì đó rất khác biệt mà những lần về thăm nhà dịp nghỉ lễ 30/4 hay nghỉ hè không bao giờ có được.
Nếu đào sâu về gốc rễ văn hóa của người Việt mình từ thời ông cha xưa kia, đất nước mình đi lên từ nền văn minh lúa nước. Cả một năm trời con người phải "bán mặt cho đất, bán lưng cho trời", chạy theo từng mùa vụ cấy hái, chống chọi với nắng hạn rồi lại bão giông. Chỉ khi nào vụ mùa cuối năm đã thu hoạch xong xuôi, thóc đã đầy bồ, tiết trời chuyển sang lập xuân với những hạt mưa xuân đầu mùa tưới mát cho cây cối đâm chồi nảy lộc, lúc ấy người nông dân mới thực sự dám buông cái cuốc cái cày xuống để nghỉ ngơi. Khoảng thời gian giao thoa giữa trời và đất ấy là lúc ai đi đâu làm ăn xa cũng phải quay về cái tổ của mình. Lâu dần qua hàng ngàn năm lịch sử, cái thói quen trở về ấy nó ngấm thẳng vào máu, vào gen của người Việt mình luôn rồi. Không ai bảo ai, cứ thấy hoa đào nở, thấy ngoài đường bán lịch đỏ là trong đầu tự động nảy số câu hỏi: "Năm nay mấy giờ được nghỉ để về quê?".
2. Đi qua những biến cố mới thấm thía: Còn ngồi bên nhau là còn Tết
Mình không biết các bạn cảm nhận thế nào, chứ riêng bản thân mình sau khi chứng kiến những gì xảy ra trong vài năm trở lại đây thì hai chữ "đoàn viên" nó không còn là một từ ngữ sách vở dùng để chúc nhau cho sướng miệng nữa. Nó là sự sống còn. Là thứ quý giá nhất mà đôi khi mất đi rồi người ta mới bật khóc.
Mình vẫn nhớ như in những đoạn clip bà con ngồi co ro trên mái nhà giữa đêm tối mênh mông nước lũ, bắn pháo sáng cầu cứu trong vô vọng. Lúc ấy, nhà cửa, xe cộ, của cải tích góp cả đời người trôi theo dòng nước đục ngầu hết sạch. Nhưng khi lực lượng cứu hộ tiếp cận được, câu đầu tiên người ta hỏi nhau trong tiếng nấc nghẹn ngào không phải là "Tiền cất ở đâu?" hay "Nhà còn nguyên không?", mà là: "Bố mẹ có sao không? Con có lạnh không?".
Đấy! Chính những khoảnh khắc sinh tử tàn khốc như thế mới vả cho chúng ta tỉnh ngộ ra một chân lý cực kỳ đơn giản: Của cải vật chất mất đi thì còn sức người còn làm lại được, nhưng người thân mà không còn đầy đủ trên mâm cơm thì cái Tết ấy coi như mất trắng. Sau một năm dài ngoài xã hội đầy rẫy áp lực, học hành thi cử căng thẳng, đi làm bị sếp mắng, bị cuộc đời vả cho không trượt phát nào, thậm chí bị bạn bè đâm sau lưng hay vấp ngã trong chuyện tình cảm, con người ta rệu rã lắm rồi. Khi bước chân qua cánh cổng nhà mình vào chiều 30 Tết, nghe tiếng mẹ cằn nhằn "Sao giờ này mới về hả con?" và thấy dáng bố đang lom khom lau lại bộ bàn ghế gỗ, mọi bão giông ngoài kia tự dưng dừng lại hết sau cánh cửa. Đoàn viên chính là liều thuốc chữa lành tự nhiên mạnh nhất mà chẳng có bác sĩ hay công nghệ AI nào thay thế nổi.
3. Mâm cơm chiều cuối năm và những mảnh ghép ký ức không tiền nào mua được
Đối với một đứa sinh năm 2009 lớn lên ở Hà Nội như mình, ký ức về sự đoàn viên ngày Tết nó được ghép lại từ những thứ cực kỳ nhỏ nhặt và đời thường. Ngày bé, khi chưa có điện thoại thông minh riêng để cầm lướt TikTok hay Facebook cả ngày như bây giờ, Tết của tụi mình là cả đại gia đình quây quần bên chiếc TV cũ. Trẻ con thì háo hức ngóng xem mấy video hài Tết, nhạc chế Tết Nhà Bà Hoan của Vanh Leg hay chờ đến 8 giờ tối đêm 30 để cả nhà vừa ăn hạt hướng dương vừa cười nghiêng ngả với chương trình Táo Quân.
Hương vị của sự sum vầy
Tại sao người ta cứ phải về nhà ăn cơm Tết dù đồ ăn bây giờ ngày thường thiếu gì đâu? Ngày xưa đói kém thì mong đến Tết để được ăn miếng thịt đông, miếng giò lụa, cái bánh chưng xanh. Giờ xã hội phát triển rồi, thích ăn bánh chưng hay giò chả thì ra chợ đầu ngõ lúc nào chẳng có, thậm chí đến ngày मùng 2 Tết nhìn thấy thịt gà luộc là đã ngấy tận cổ rồi. Nhưng thứ giữ chân chúng ta ngồi lại bên nhau không phải là món ăn đắt tiền, mà là cái không khí lúc cùng nhau chuẩn bị.
Bạn cứ thử nghĩ mà xem, nếu ăn một mâm cỗ mâm cao cỗ đầy ở nhà hàng 5 sao nhưng chỉ ngồi lủi thủi một mình với chiếc điện thoại trước mặt, thì đấy chỉ là nạp năng lượng cho dạ dày thôi. Còn khi có đủ ông bà, bố mẹ, anh chị em ngồi chật kín cái chiếu hoa trải giữa nhà, người gắp miếng măng, người chan bát canh bóng thả, tiếng bát đũa khua lách cách hòa cùng tiếng chúc tụng râm ran, lúc đó món ăn mới thực sự mang hương vị của Tết.
4. Nghịch lý của người trẻ: Miệng kêu "sợ Tết" nhưng lòng chỉ sợ phải ở một mình
Dạo gần đây cứ mỗi dịp cuối năm lướt mạng xã hội Threads hay Facebook, mình thấy rất nhiều anh chị sinh viên, người đi làm xa quê đăng những dòng trạng thái than thở rằng "Sợ Tết", "Muốn trốn Tết", hay "Tết nhạt dần rồi". Mình hoàn toàn hiểu cảm giác đó chứ không hề phán xét một chút nào.
Ai mà chẳng mệt mỏi khi cả năm đi làm, đi học vất vả, vừa bước chân về đến đầu làng đã phải đối mặt với "tổ tư vấn tại chỗ" của các cô các bác hàng xóm với hàng loạt câu hỏi xoáy đáp xoay: "Lương tháng được mấy chục triệu rồi?", "Bao giờ cho bác ăn cỗ đấy?", "Định thi trường đại học nào, điểm thi thử được bao nhiêu?". Áp lực đồng trang lứa, áp lực tiền tàu xe, tiền lì xì, tiền biếu nội ngoại đè nặng lên vai khiến nhiều người chỉ muốn chui vào một góc để thở.
Nhưng có một sự thật mà ít ai dám thừa nhận thẳng thắn: Người ta chỉ kêu sợ những thủ tục rườm rà và áp lực xoay quanh ngày Tết, chứ không một ai sợ cảm giác được đoàn viên bên gia đình cả.
Cứ thử tưởng tượng vào đúng 11 giờ 30 đêm Giao thừa, khi cả thành phố ồn ào thường ngày bỗng nhiên lặng ngắt như tờ, ngoài đường chỉ còn lác đác vài công nhân vệ sinh môi trường đang quét những chiếc lá cuối cùng của năm cũ. Nhà nhà đóng cửa sáng đèn, tiếng tivi vọng ra bài hát Happy New Year quen thuộc và mùi hương trầm bắt đầu bay lên quyện vào màn sương lạnh. Nếu lúc đó bạn đang nằm một mình trong căn phòng trọ chật hẹp 15 mét vuông, nhìn lên trần nhà trắng toát và nghe tiếng pháo hoa nổ đì đùng phía xa xa... Thật sự luôn, cái cảm giác cô độc và trống rỗng lúc ấy nó đáng sợ gấp vạn lần mấy câu hỏi vô duyên của hàng xóm. Chính vào giây phút chuyển giao thiêng liêng ấy, con người ta mới nhận ra bản năng nguyên thủy nhất của mình là khao khát được thuộc về một mái ấm, được nghe tiếng gọi tên mình từ những người máu mủ ruột rà.
5. Đoàn viên trong tâm thức người Việt: Sự kết nối giữa hai thế giới
Nếu chỉ hiểu hai chữ "đoàn viên" đơn thuần là cuộc gặp gỡ của những người đang sống thì vẫn chưa đủ độ sâu của văn hóa Việt Nam mình đâu các bạn ạ. Trong tín ngưỡng dân gian từ ngàn đời nay, Tết Nguyên Đán còn là cuộc đoàn viên vĩ đại giữa người dương và người âm, giữa con cháu hiện tại và ông bà tổ tiên đã khuất.
Đó là lý do vì sao chiều 30 Tết nhà nào cũng phải làm lễ cúng Tất niên thật trang trọng để "rước ông bà về ăn Tết" cùng con cháu. Nén hương trầm thắp lên trên bàn thờ ngày Tết có sợi khói uốn lượn bay lên như sợi dây vô hình nối liền quá khứ với hiện tại. Khi đứng trước bàn thờ gia tiên vào thời khắc Giao thừa, khấn nguyện cho gia đình một năm mới bình an, chúng ta cảm nhận rõ rệt rằng những người thân yêu đã mất như ông nội, ông ngoại vẫn đang hiện diện đâu đây, vẫn đang mỉm cười nhìn con cháu sum vầy dưới mái nhà xưa.
Sự đoàn viên ấy giúp cho những đứa trẻ thế hệ Gen Z, Gen Alpha như tụi mình hiểu được mình từ đâu mà ra, cội nguồn gốc rễ của mình ở đâu để không bị hòa tan giữa dòng chảy công nghệ số xô bồ. Một cái cây muốn vươn cành cao đón nắng gió ngoài kia thì bộ rễ của nó phải bám thật sâu vào lòng đất mẹ. Gia đình và những ngày Tết đoàn viên chính là bộ rễ giữ cho tâm hồn mỗi người không bị bật gốc trước những cơn bão cuộc đời.
Thời gian là thứ tàn nhẫn nhất trên đời này vì nó chẳng bao giờ chờ đợi một ai. Mỗi năm chúng ta chỉ có đúng một cái Tết, nếu tính ra số lần được ngồi ăn cơm Tết trọn vẹn cùng bố mẹ và ông bà trong suốt cuộc đời thực ra chỉ đếm trên đầu ngón tay mà thôi. Đừng đợi đến khi chiếc ghế bên mâm cơm chiều 30 trống vắng đi một người rồi mới ước hai chữ "giá như".
Đừng quên nhấn vào chiếc chuông màu xanh dưới góc phải màn hình để nhận thông báo mới nhất từ Tết Pro nhé. Nếu bài viết này chạm đến một góc kỷ niệm nào đó trong lòng bạn, hãy để lại 1 lượt commnet và chia sẻ bài viết để lan tỏa hơi ấm ngày Tết đến với mọi người nha!
Lời kết
Tết suy cho cùng chẳng nằm ở mâm cao cỗ đầy, chẳng nằm ở bộ quần áo hàng hiệu đắt tiền hay những xấp tiền lì xì dày cộp. Tết nằm ở ánh mắt lấp lánh niềm vui của mẹ khi thấy con về đến ngõ, nằm ở nụ cười hiền hậu của bà ngoại và cái cảm giác bình yên tuyệt đối khi cả nhà ngồi cạnh nhau. Nơi nào có gia đình sum họp, nơi đó chính là Tết.
Cảm ơn các bạn đã đọc bài viết này, đến đây chúng tôi chúc bạn một ngày tốt lành và hạnh phúc bên người thân và gia đình nhé. Tạm Biệt.
Copyright © Tết Pro
