Mở đầu
Hello, xin chào tất cả quý vị độc giả đang đọc bài viết tiếp theo của mình cũng như các anh em đã luôn đồng hành cùng Tết Pro suốt thời gian qua. Mấy ngày hôm nay thời tiết Hà Nội bước vào đợt giao mùa cuối tháng 9 thật sự làm con người ta dễ rơi vào trạng thái lười biếng kinh khủng. Sáng sớm bước chân ra khỏi nhà đi học thì gió heo may thổi se se lạnh, trưa lại nắng hanh vàng rực, tối về ngồi vào bàn bật chiếc máy tính quen thuộc lên ôn bài chuẩn bị cho kỳ thi cuối cấp mà đầu óc mình cứ treo ngược cành cây đi đâu ấy. Chắc nhiều anh em đọc đến tiêu đề bài viết hôm nay sẽ bảo mình bị hâm, mới vừa qua Rằm Trung thu xong, cònตั้ง 4 - 5 tháng nữa mới đến Tết Âm lịch mà tự dưng lại mở mồm lên bài nói chuyện Tết nhất với cả lì xì.
Nhưng thú thật với các bạn là chiều nay lúc mình đi tìm lại cái tua vít trong ngăn kéo tủ để sửa lại cái ổ cắm điện ở bàn học, mình vô tình lục trúng cái hộp bánh quy sắt màu xanh huyền thoại của mẹ. Mở nắp hộp ra, ngoài mấy cuộn chỉ khâu với vỉ thuốc cảm như mọi nhà, mình bắt gặp nguyên một xấp phong bao lì xì đỏ từ tận những năm 2016, 2017 mà hồi bé mình từng nâng như nâng trứng. Cầm mấy cái vỏ bao giấy đã hơi sờn góc trên tay, mùi giấy cũ xộc lên mũi một cái là bao nhiêu ký ức tuổi thơ cứ thế ùa về không cản nổi. Thế là mình quyết định gác đống đề cương ôn tập sang một bên, ngồi gõ phím trải lòng với anh em về câu chuyện những chiếc bao lì xì đỏ ngày Tết năm ấy.
1. Mùi tiền mới cứng và những chiếc phong bao rắc kim tuyến lấp lánh
Không biết tuổi thơ của anh em thế nào chứ đối với một đứa trẻ con miền Bắc như mình hồi còn học tiểu học, Tết không bắt đầu từ lúc ti vi chiếu chương trình Táo Quân đêm 30 đâu. Tết bắt đầu từ cái khoảnh khắc mẹ đi chợ Tết về và lôi từ trong làn ra mấy xấp phong bao lì xì đỏ chói. Hồi đó làm gì đã có nhiều mẫu bao lì xì thiết kế kiểu hiện đại, in hình meme hài hước hay giấy bìa cứng cáp xịn sò con bò như bây giờ.
Bao lì xì ngày xưa toàn làm bằng cái loại giấy mỏng tang, mặt ngoài phủ một lớp nilon bóng loáng hoặc in nổi hình con giáp của năm đó, hình ông Thần Tài cười tít mắt, ba ông Phúc - Lộc - Thọ hay mấy chữ nhũ vàng óng ánh. Đặc sản nhất phải kể đến cái lớp bột kim tuyến màu vàng với màu đỏ bám trên mặt phong bao. Cầm vào một lúc thôi là hai bàn tay đứa nào đứa nấy lấp lánh toàn kim tuyến, dụi tay lên mặt cái là dính nguyên một vệt sáng lấp lánh trên má, rửa xà phòng mãi chẳng sạch. Thế mà đứa nào cũng mê tít!
Có những năm ông nội mình còn giữ được mấy tờ tiền giấy cotton mệnh giá nhỏ như tờ 500 đồng màu hồng cánh sen, tờ 1.000 đồng, 2.000 đồng hay tờ 5.000 đồng màu xanh lam để mừng tuổi lấy may cho các cháu. Mệnh giá thì nhỏ xíu thôi nhưng vì nó mới cứng và thơm phức nên mình quý lắm, cứ kẹp gọn vào giữa quyển vở ô ly, thỉnh thoảng đang ngồi học bài lại lén mở trang vở ra hít hà một hơi rồi tủm tỉm cười một mình như thằng dở hơi.
2. Cú lừa thị giác mang tên "20 nghìn và 500 nghìn" cùng màn kịch ngày Mùng 1
Anh em nào mà bảo hồi bé nhận bao lì xì chỉ quan tâm tấm lòng chứ không tò mò bên trong có bao nhiêu tiền thì chắc chắn là đang mở mồm bốc phét rồi haha. Trẻ con đứa nào chẳng háo hức đếm tiền mừng tuổi! Mà nhắc đến chuyện mở bao lì xì mới nhớ tới một "nỗi đau" kinh điển mà mình cá là 99% thế hệ học sinh tụi mình đều từng nếm trải ít nhất một lần trong đời.
Đó chính là cú lừa thị giác giữa tờ 20.000 đồng và tờ 500.000 đồng!
Hai cái tờ tiền polymer này đều có tông màu xanh da trời na ná nhau ở phần viền. Hồi bé được bác họ hàng xa mừng tuổi cho một phong bao dày cộm, chờ khách vừa bước chân ra khỏi cổng là mình chạy tọt ngay vào buồng trong, tim đập thình thịch, tay run run hé nhẹ cái mép phong bao ra nhìn trộm. Thấy thấp thoáng cái viền màu xanh lam đậm kèm bóng chìm Bác Hồ, trong đầu lúc ấy nhảy số ngay lập tức: "Ối dồi ôi, phen này giàu to rồi, bác mừng hẳn tờ 500 cành!". Lúc đấy trong đầu đã kịp lên hẳn một bản kế hoạch chi tiết xem ra Tết sẽ mua bộ lắp ráp Lego gì, ăn bao nhiêu xiên thịt nướng cổng trường, khao thằng bạn thân mấy gói bim bim. Ấy thế mà khi rút hẳn tờ tiền ra ngoài ánh sáng... chỉ có đúng 4 số 0 tròn trĩnh kèm hình Chùa Cầu Hội An hiện lên. Một tờ 20.000 đồng mới cứng! Cảm giác lúc đó từ đỉnh cao hy vọng rơi thẳng xuống vực thẳm, mừng hụt một vố đau điếng nhưng vẫn phải ngậm ngùi đút vào túi.
Diễn viên kịch câm bất đắc dĩ mỗi khi nhà có khách
Còn một chuyện dở khóc dở cười nữa mỗi dịp Tết đến là màn "diễn kịch" trước mặt khách tới chúc Tết. Trước khi khách đến nhà, mẹ luôn quán triệt tư tưởng từ trong bếp: "Tí nữa các bác vào chơi, con ra khoanh tay chào hỏi đàng hoàng rồi vào phòng học, bác có mừng tuổi thì phải bảo cháu lớn rồi bác đừng mừng tuổi nhé, cấm có được đứng nhìn chằm chằm vào túi áo khách nghe chưa!".
Vâng, lý thuyết thì thuộc làu làu như cháo chảy. Nhưng thực tế lúc bước ra phòng khách rót nước mời bác, cái miệng thì lí nhí chúc bác năm mới mạnh khỏe vạn sự như ý, còn ánh mắt thì cứ vô thức liếc xem tay bác đã thò vào túi áo ngực hay túi xách để rút phong bao đỏ ra chưa. Đến lúc bác rút bao lì xì ra đưa cho thật, theo đúng kịch bản đạo lý đã được mẹ lập trình sẵn, mình cũng phải xua tay đẩy lại một nhịp: "Thôi bác ơi, bác đến chơi là quý rồi ạ...".
Mồm thì nói câu từ chối khách sáo thế thôi chứ trong bụng lúc đấy cầu trời khấn Phật cho bác ấn mạnh cái phong bao vào tay mình đi, chứ bác mà nghe lời mình nói thật rồi cất ngược lại vào túi áo thì đúng là tối hôm đấy mất ngủ, tiếc đứt cả ruột!
3. Câu thần chú "Đưa đây mẹ giữ hộ cho" và cuộc chiến giấu quỹ đen tuổi thơ
Nếu như trên mạng xã hội người ta hay nhắc đến những câu nói dối kinh điển nhất mọi thời đại, thì đối với trẻ em Việt Nam mỗi dịp Tết Nguyên Đán, câu thần chú quyền lực và đáng sợ nhất chắc chắn thuộc về các bà mẹ: "Đưa tiền mừng tuổi đây mẹ cất hộ cho kẻo rơi mất, bao giờ cần mua gì mẹ đưa!".
Nghe thì cực kỳ hợp lý và đầy tính bảo hiểm an toàn tài chính luôn nhé. Hồi mình học lớp 1, lớp 2 còn ngây thơ lắm, ai mừng tuổi cho cái phong bao nào là chạy lon ton ra nộp sạch sành sanh cho mẹ không sót một xu, trong lòng còn tự hào nghĩ mình là đứa con ngoan biết tiết kiệm. Mình cứ đinh ninh rằng số tiền đó đang nằm yên ổn trong ngăn tủ của mẹ, chờ ngày mình đi nhà sách là sẽ được rút ra tiêu.
Nhưng không! Đời đâu như là mơ.
Sau ngày mùng 5 Tết, toàn bộ số tiền mừng tuổi ấy cứ thế "bay màu" không một dấu vết. Khi mình chạy ra hỏi mẹ tiền lì xì của con đâu để con đi mua truyện tranh, mẹ sẽ nhẹ nhàng tung ra hàng loạt lý do khiến mình cứng họng không cãi được câu nào: "Tiền đấy mẹ bù vào tiền mua bộ quần áo mới con đang mặc trên người kia kìa", hoặc "Bác A mừng tuổi con 100 nghìn thì mẹ cũng phải rút ví mừng lại hai đứa con nhà bác ấy 200 nghìn chứ ở đấy mà đòi tiêu", hay kinh điển nhất là "Mẹ đóng tiền học thêm đầu kỳ cho mày hết rồi còn đâu!". Thế là xong. Còn đúng cái nịt!
Sau vài năm bị "tịch thu" trắng trợn dưới danh nghĩa gửi tiết kiệm không kỳ hạn, đám trẻ con tụi mình bắt đầu khôn ra và phát triển đủ mọi chiến thuật bảo toàn tài sản không khác gì điệp viên:
4. Ý nghĩa thật sự đằng sau chiếc phong bao đỏ mà lớn lên mình mới hiểu
Hồi còn nhỏ xíu, chúng ta thường đánh giá niềm vui ngày Tết qua độ dày mỏng của xấp tiền mình đếm được vào tối mùng 3. Thậm chí có những đứa trẻ vì chưa hiểu chuyện, vừa nhận phong bao xong đã xé toạc ra xem ngay trước mặt khách rồi bĩu môi chê ít, làm bố mẹ đứng bên cạnh ngượng chín cả mặt.
Khi lớn lên rồi, tự mình đi tìm hiểu về văn hóa truyền thống để viết bài cho dự án blog Tết của mình, mình mới ngẫm ra được cái gốc rễ sâu xa và nhân văn của phong tục này. Theo tích xưa truyền lại, tiền lì xì vốn được gọi là "tiền áp tuế" (tức là tiền dùng để trấn áp tà khí, bảo vệ tuổi mới). Người xưa tin rằng đêm Giao thừa có một con yêu quái tên là "T祟" (Sui) hay lẻn vào xoa đầu trẻ nhỏ đang ngủ làm chúng giật mình quấy khóc, đau ốm. Vì thế, cha mẹ đã lấy 8 đồng tiền đồng gói vào một mảnh giấy màu đỏ đặt dưới gối của con; ánh sáng lấp lánh từ đồng tiền và màu đỏ cát tường đã làm con yêu quái sợ hãi bỏ chạy.
Đó cũng là lý do vì sao tiền mừng tuổi bắt buộc phải được đặt trang trọng trong một chiếc phong bao màu đỏ và đóng kín nắp lại. Màu đỏ tượng trưng cho vận may, bình an và sinh khí đầu xuân. Còn việc đóng kín phong bao chính là sự tinh tế tuyệt đối của người Việt mình: không phân biệt giàu nghèo, không đem con số vật chất ra để so bì cao thấp ngay trong ngày đầu năm mới.
Mình vẫn nhớ mãi cái Tết năm ngoái khi về quê thăm bà ngoại. Bà mình tuổi đã cao, lưng còng và trí nhớ lúc nhớ lúc quên, chẳng có lương hưu dư dả gì ngoài mấy đồng tiền bán rau bán trứng ở chợ quê tích góp lại. Thế mà sáng mùng 1 mình vào chúc Tết, bà vẫn lần mò mở cái túi vải nhỏ cài bằng kim băng ở vạt áo trong, lấy ra một tờ 50 nghìn đã được bà vuốt phẳng phiu từ bao giờ rồi nhét vào chiếc phong bao đỏ trao tận tay mình, dặn dò: "Bà mừng tuổi cho cháu năm nay học hành đỗ đạt nhé". Cầm chiếc phong bao của bà trên tay, cổ họng mình tự dưng nghẹn cứng lại. Tờ 50 nghìn ấy có thể chẳng mua nổi một cốc trà sữa đắt tiền trên phố, nhưng sức nặng của tình thương và sự chắt chiu bên trong đó thì không một tờ ngân phiếu tiền triệu nào đong đếm nổi.
5. Lì xì thời đại 4.0: Tiện thì có tiện nhưng sao cứ thấy thiếu thiếu?
Mấy năm trở lại đây, đặc biệt là dịp Tết 2025 và 2026 vừa rồi, một làn sóng mới đã thay đổi gần như hoàn toàn thói quen mừng tuổi truyền thống: Lì xì online và quét mã QR.
Là một người làm blog công nghệ và viết code hàng ngày, mình hoàn toàn công nhận sự tiện lợi cực kỳ lớn của các công cụ thanh toán số. Bạn không còn phải xếp hàng dài dằng dặc ở ngân hàng hay mất phí đổi tiền lẻ 5% - 10% ngoài chợ đen trước Tết. Chỉ cần ngồi một chỗ mở app ngân hàng hoặc ví điện tử, tạo một cái túi lì xì ngẫu nhiên quăng vào nhóm chat Zalo gia đình, hoặc đưa mã QR ra quét cái "tít" chưa đầy 3 giây là tiền đã nổ "ting ting" trong tài khoản kèm theo một tấm thiệp điện tử. Thậm chí nhiều nhà in còn thiết kế hẳn mẫu phong bao lì xì có in sẵn khung mã VietQR ngay chính giữa mặt trước.
Tiện lợi và nhanh gọn lẹ thật đấy. Nhưng không hiểu sao mỗi lần nhận được một dòng thông báo biến động số dư +100,000 VND trên màn hình điện thoại vào sáng mùng 1 Tết, mình lại thấy nó lạnh lẽo và vô hồn đến lạ.
Nó giống hệt như cái cảm giác khi bạn đọc một bài văn do con AI tạo ra trong vòng 30 giây so với một bài viết được người thật trằn trọc gõ từng dòng bằng chất xám vậy! Lì xì qua màn hình cảm ứng làm mất đi cái khoảnh khắc hai bàn tay chạm vào nhau trao gửi hơi ấm giữa tiết trời mưa xuân lạnh giá, mất đi cái xoa đầu âu yếm của ông bà, mất đi mùi mực mới thơm nồng và cả sự hồi hộp lén nhìn góc phong bao của lũ trẻ. Khi mọi thứ đều quy thẳng ra những con số điện tử nhảy múa trên màn hình, nghi thức trao lộc đầu xuân bỗng nhiên bị biến thành một giao dịch chuyển khoản ngân hàng khô khan không hơn không kém.
6. Khi chúng ta đứng ở ranh giới hết tuổi nhận lì xì
Năm nay mình cũng đã bước sang tuổi 17, 18 - cái độ tuổi học sinh cuối cấp 3 lấp lửng giữa trẻ con và người lớn. Mấy mùa Tết gần đây, số lượng phong bao lì xì mình nhận được cứ vơi dần đi theo năm tháng. Khách đến nhà thấy mình cao lớn lộc ngộc đã bắt đầu hỏi chuyện thi đại học trường nào, có người yêu chưa, chứ không còn gọi ra phát lì xì rôm rả như hồi mình còn bé tí nữa.
Lúc này nhìn lại, mình mới thấu hiểu được nỗi vất vả thầm lặng của bố mẹ suốt bao nhiêu mùa Tết đã qua. Hồi nhỏ mình cứ trách mẹ sao lại giữ hết tiền lì xì của con, nhưng giờ lớn rồi mới biết để có được những ngày Tết tươm tất, có cành đào thế, có nồi bánh chưng xanh và có hàng chục chiếc phong bao đỏ đi mừng tuổi họ hàng làng xóm để con cái mình cũng được nhận lại niềm vui, bố mẹ đã phải làm việc cật lực và lo toan chi tiêu suốt cả tháng Chạp. Những tờ tiền mẹ "giữ hộ" năm xưa thực chất đều đã hóa thành manh áo ấm, thành bữa cơm ngon và những quyển sách đưa mình lớn khôn đến tận ngày hôm nay.
Nếu hiện tại bạn vẫn còn đang ở độ tuổi được ông bà, cha mẹ trao tận tay những chiếc phong bao lì xì đỏ mỗi dịp Tết đến xuân về, hãy trân trọng từng khoảnh khắc ấy nhé. Bởi chỉ vài năm nữa thôi, khi bước chân vào giảng đường đại học và đi làm, chính chúng ta sẽ là người tự tay đi mua những xấp phong bao đỏ để viết tiếp ký ức tuổi thơ cho thế hệ đàn em phía sau!
Đừng quên nhấn vào chiếc chuông màu xanh dưới góc phải màn hình để nhận thông báo mới nhất từ Tết Pro nhé.
Lời kết
Cảm ơn các bạn đã đọc bài viết này, đến đây chúng tôi chúc bạn một ngày tốt lành và hạnh phúc bên người thân và gia đình nhé. Tạm Biệt.
Copyright © Tết Pro
