Mở đầu
Hello, xin chào tất cả quý vị độc giả và anh em đã quay trở lại với bài viết tiếp theo của mình trên Tết Pro. Mấy ngày hôm nay thời tiết Hà Nội bắt đầu chuyển mình sang cuối thu rồi, sáng sớm dắt xe đi học mà có cơn gió se se lạnh thổi tạt qua người làm mình tự dưng rùng mình một cái, cảm giác y hệt như cái tiết trời sáng 29, 30 Tết vậy. Suốt mấy tuần vừa rồi mình cắm đầu vào bàn học giải đề ôn thi THPTQG 2027 muốn nổ cả đom đóm mắt, bài vở trên trường chất thành đống nên chiếc máy tính góc bàn cũng phủ bụi mất mấy hôm mới lại được lôi ra gõ phím tâm sự với anh em.
Hôm nay anh em hãy tạm gác lại mấy dòng code HTML, CSS hay mấy tin tức công nghệ đau đầu sang một bên nhé. Mình sẽ đồng hành cùng các bạn quay ngược cỗ máy thời gian trở về tuổi thơ, để xem ngày Tết trẻ con miền Bắc ngày xưa chơi những trò gì mà lại mê mẩn đến mức ấy!
1. Khởi động mùa Tết từ chiều 27, 28 âm bên bếp lửa nồi bánh chưng
Đối với người lớn thì Tết bắt đầu từ mùng 1, chứ với lũ trẻ con miền Bắc tụi mình ngày xưa thì Tết đã thực sự bùng nổ ngay từ lúc trường học thông báo nghỉ Tết vào khoảng 26, 27 tháng Chạp rồi. Cái đặc sản thời tiết dịp sát Tết ở ngoài Bắc là mưa phùn và mưa bụi bay lất phất, trời thì âm u xám xịt và rét ngọt cắt da cắt thịt. Ấy thế mà chẳng đứa nào chịu ngồi yên trong nhà đắp chăn đâu.
Trò vui đầu tiên mở màn cho chuỗi ngày nghỉ Tết chính là tụ tập ở sân nhà bà ngoại để trông nồi bánh chưng. Nói là trông bánh cho oai thế thôi chứ thực chất là ra đấy để nghịch lửa và chờ ăn vặt là chính. Mình còn nhớ như in cái cảm giác mấy anh em họ hàng ngồi co ro trên chiếc ghế nhựa lùn tịt quanh cái bếp kiềng ba chân đun bằng củi nhãn, củi xoan. Khói bếp củi nó cay xè cả mắt, đứa nào đứa nấy nước mắt nước mũi tèm nhem, mặt mũi lấm lem nhọ nồi đen xì xì mà vẫn cười nắc nẻ.
Nướng khoai, nổ bỏng ngô và chuỗi hạt bưởi huyền thoại
Khi củi đã cháy đượm thành một lớp than hồng rực bên dưới, tụi mình bắt đầu lén lấy mấy củ khoai lang hoặc bắp ngô của bà vùi thẳng vào đống tro nóng. Đợi tầm nửa tiếng sau lấy cái que cời ra, vỏ khoai cháy đen thui, vừa cầm vừa thổi phù phù rồi bóc lớp vỏ cháy ra ăn ngay tại trận. Cái mùi khoai nướng quyện với mùi lá dong luộc bánh chưng bốc lên thơm phức cả một góc sân, ăn miếng khoai nóng hổi giữa tiết trời 10 độ C nó cứ gọi là phê chữ ê kéo dài.
Chưa hết đâu, những đứa trẻ miền Bắc thế hệ trước còn có một thú vui cực kỳ tốn công sức từ tận... Tết Trung thu để dành đến Tết Nguyên Đán, đó là tích trữ hạt bưởi. Hạt bưởi sau khi ăn xong được đem rửa sạch, xâu qua một sợi dây thép nhỏ dài cả mét rồi treo lên gác bếp hoặc phơi nắng cho thật khô kiệt nước. Đến đêm 29, 30 Tết ngồi canh nồi bánh, tụi mình mới lôi xâu hạt bưởi đó ra đốt. Tinh dầu trong hạt bưởi khô bắt lửa cháy xèo xèo, phát ra ánh sáng xanh vàng lấp lánh và tỏa mùi thơm cực kỳ dễ chịu, lại còn kêu lách tách như pháo hoa mini nữa. Đứa nào có xâu hạt bưởi dài nhất, cháy lâu tắt nhất thì được cả đám nể phục như vị vua con trong xóm.
2. "Săn hàng nóng" ở quán tạp hóa cổng làng bằng tiền mừng tuổi
Sáng mùng 1 Tết, sau màn mặc quần áo mới cứng thơm mùi vải mới đi chúc Tết ông bà nội ngoại và hàng xóm láng giềng, túi áo đứa nào cũng rủng rỉnh những tờ tiền lẻ mới coóng. Ngày xưa mừng tuổi làm gì có mệnh giá lớn như bây giờ, quý nhất là tờ 500 đồng màu đỏ hồng, tờ 1.000 đồng, 2.000 đồng giấy hoặc sang xịn hơn nữa là tờ 5.000 đồng màu xanh lơ gấp phẳng phiu. Cầm được tiền mừng tuổi trong tay một cái là cả lũ phóng một mạch ra quán tạp hóa của bà bán hàng ở đầu ngõ.
Quán tạp hóa cổng làng ngày Tết đối với trẻ con miền Bắc thời ấy chẳng khác nào trung tâm thương mại sầm uất nhất hành tinh. Bao nhiêu tinh hoa đồ chơi đều hội tụ hết ở những tấm bìa cứng treo lủng lẳng trước hiên quán.
Đây đích thị là món đồ chơi "xịn sò con bò" nhất mà bất cứ thằng con trai nào cũng thèm khát. Khẩu súng làm bằng nhựa hoặc gang đúc nhỏ bằng bàn tay, lắp một vòng pháo giấy màu đỏ có chấm thuốc nổ li ti vào ổ xoay. Mỗi lần bóp cò là một tiếng "đoàng" đanh gọn vang lên kèm theo làn khói trắng mỏng tang và cái mùi thuốc pháo thơm nồng đặc trưng không lẫn vào đâu được. Nhiều lúc bắn hăng quá làm gãy cả lẫy súng, thế là tụi mình trải luôn cuộn dây pháo giấy đỏ ra bậc thềm gạch, cầm hòn đá đập thẳng xuống từng nốt thuốc cho nổ đôm đốp. Bố mẹ ở trong nhà nghe tiếng cứ tưởng pháo thật lại chạy ra mắng cho một trận tơi bời.
Mấy bạn nữ không thích súng ống thì lại mê mệt mấy vỉ kẹo cao su thổi bóng hoặc những tuýp nhựa nhỏ xíu đựng keo màu. Chỉ cần lấy một hạt keo nhỏ gắn vào đầu ống hút nhựa rồi phồng má thổi thật khéo là ra được quả bóng dai nhách, đập không vỡ, có thể dán vết thủng lại để chơi cả ngày. Đơn giản thế thôi mà tụi mình có thể ngồi thi xem ai thổi được quả bóng to bằng cái mũ bảo hiểm mà không bị xịt.
Cứ tầm chiều mùng 2 Tết ra đường ngõ là thấy hai phe trẻ con chia đội nấp sau đống rơm, bờ tường gạch bắn nhau chí chóe. Tuy nhiên trò súng đạn nhựa tròn này khá nguy hiểm, có đứa bắn gần trúng tay trúng chân tím bầm cả lại, về sau bị người lớn tịch thu sạch và cấm tiệt không cho các quán tạp hóa bán nữa.
Ký ức mùi hương ngày Tết miền Bắc của thế hệ tụi mình luôn được cấu thành từ 3 thứ: Mùi hương trầm thắp trên bàn thờ gia tiên, mùi khói củi luộc bánh chưng quyện trong mưa phùn và mùi khét lẹt của những cuộn pháo giấy đỏ ngoài đầu ngõ.
3. Những "sới đỏ đen" phiên bản nhí rộn ràng trên chiếu hoa
Ăn cỗ Tết xong xuôi, khi người lớn đang ngồi uống nước chè mạn, cắn hạt dưa hạt bí đỏ chót cả môi và hàn huyên chuyện mùa màng năm cũ ở bàn uống nước, thì ở gian buồng bên cạnh hoặc ngay trên chiếc chiếu hoa trải giữa nền nhà, lũ trẻ con cũng tự lập cho mình một "sới" riêng.
Bầu cua tôm cá – Trò chơi quốc dân ngày Tết
Chỉ cần bỏ ra 2 nghìn đồng mua một tờ giấy in hình 6 linh vật: Bầu, Cua, Tôm, Cá, Gà, Nai kèm theo 3 viên xúc xắc bằng gỗ hoặc xốp đựng trong cái bát ăn cơm úp lên cái đĩa sứ là thành một sới Bầu Cua chuyên nghiệp rồi. Đứa nào nhiều tiền mừng tuổi nhất sẽ được bầu làm "nhà cái" cầm bát xóc. Cả chục cái đầu chụm lại, mắt nhìn chằm chằm vào cái bát, tay cầm những tờ 500 đồng, 1.000 đồng hoặc thậm chí là dùng kẹo ngô, kẹo bi, hạt hướng dương để đặt cược vào ô mình thích.
Cái khoảnh khắc nhà cái hé mở từ từ từng góc chiếc bát cơm ra mới thực sự là kịch tính. Tiếng hò reo vỡ òa khi ra đúng "3 con Cua" hay tiếng tiếc nuối xuýt xoa khi bay mất tờ 1.000 đồng làm rộn ràng cả một gian nhà. Thắng thua lúc ấy chẳng đáng là bao, có khi chơi suốt từ trưa đến chiều tối người thắng nhiều nhất cũng chỉ gom được hơn chục nghìn đủ mua hai gói bim bim, nhưng cái không khí náo nhiệt quây quần bên anh chị em họ hàng thì không tiền bạc nào mua lại được.
Cờ cá ngựa, Cờ tỷ phú giấy và Tam cúc
Bên cạnh Bầu Cua thì bộ Cờ cá ngựa với cái bàn cờ bằng giấy nilon mỏng dính và những quân ngựa nhựa xanh, đỏ, tím, vàng cũng là món bảo bối giải trí xuyên Tết. Đổ xúc xắc mà ra được hai mặt "nhất - lục" để xuất chuồng là sướng rơn, nhưng cay cú nhất là lúc quân ngựa của mình đã chạy được một vòng quanh bàn cờ, chuẩn bị về đến cửa chuồng để lên cấp thì bị thằng bạn thân đổ đúng số bước chân "đá" bay về lại chuồng xuất phát. Nhiều pha dỗi nhau đòi nghỉ chơi, thu bàn cờ về cũng chỉ vì những cú đá ngựa vô tình ấy haha.
Ở một góc khác, các bà, các mẹ và mấy chị lớn trong nhà lại thích ngồi xếp bằng đánh bài Tam Cúc hoặc Tiến Lên, Tổ Tôm. Mình hồi nhỏ không biết đánh Tam Cúc nhưng rất thích ngồi chầu rìa xem các cụ gọi tên quân bài nghe rất vần điệu như "Tướng ông, Tướng bà, Xe hồng, Pháo đỏ, Mã đào, Tốt đen". Đứa nào thua không có tiền lẻ chung độ thì sẽ bị phạt lấy nhọ nồi dưới đáy xoong quệt lên mặt thành hình râu mèo, đến lúc hết ván bài nhìn mặt đứa nào cũng lem luốc như chú hề rạp xiếc.
4. Những trò chơi vận động chạy khắp ngõ xóm bất chấp trời nồm
Nếu mùng 1, mùng 2 trời mưa xuân lất phất khiến tụi mình phải chơi trong nhà, thì sang đến mùng 3, mùng 4 khi trời bắt đầu hửng nắng hoặc tạnh ráo là cả đám lại ùa ra sân đình, nhà văn hóa thôn hoặc bãi đất trống cuối xóm.
Các trò chơi dân gian vận động lúc này mới thực sự lên ngôi. Con trai thì chia phe chơi ném lon (dùng dép tổ ong ném đổ ống bơ sữa bò đặt ở giữa vòng tròn), bắn bi ve dưới hố đất, hoặc đánh đáo bằng những đồng xu kim loại. Mình nhớ hồi đó bộ quần áo mới mẹ sắm cho từ hôm chợ Tết 28 âm, mới mặc được sang đến mùng 3 đã bị mình quỳ gối bắn bi làm bẩn hết hai đầu gối quần bò, về nhà bị mẹ cầm chổi lông gà dọa đánh mà hôm sau vẫn chứng nào tật nấy.
Con gái thì hiền lành hơn với trò nhảy dây chun (dây được tết hàng trăm chiếc chun vòng nối lại với nhau dài ngoằng), chơi chuyền bằng 10 que tre vót nhẵn với một quả bưởi non hoặc quả bóng tennis cũ, hay trò ô ăn quan vẽ trực tiếp bằng viên gạch non lên nền sân xi măng. Khi trời bắt đầu nhá nhem tối, sương lạnh miền Bắc buông xuống mờ mịt cả ngõ xóm thì cả bọn con trai lẫn con gái nhập hội chơi trốn tìm (ú tim). Những ngôi nhà ở quê miền Bắc ngày xưa thường có vườn cây, đống củi, chuồng gà, bụi chuối rất rộng nên chỗ trốn thì vô kể. Có những đứa trốn kỹ đến mức người đi tìm bỏ cuộc đi về nhà ăn cơm tối luôn rồi mà vẫn ngồi im thin thít trong đống rơm vì sợ bị bắt :)))
5. Tại sao trẻ con bây giờ không còn chơi những trò ngày Tết như xưa?
Ngồi gõ lại những dòng này ở năm 2026, mình chợt nhận ra một sự thay đổi quá lớn của thời cuộc. Bây giờ mỗi dịp Tết về quê hay đi chúc Tết họ hàng, hình ảnh quen thuộc nhất mà chúng ta bắt gặp là mỗi em nhỏ cầm trên tay một chiếc điện thoại thông minh hoặc máy tính bảng. Đứa thì cắm mặt lướt video ngắn TikTok, đứa thì chụm đầu vào gào thét leo rank Liên Quân, Free Fire, Roblox. Những tờ giấy Bầu Cua, những bộ Cờ cá ngựa hay tiếng dép tổ ong quăng vào ống bơ sữa bò gần như đã biến mất hoàn toàn khỏi các con ngõ nhỏ.
Nguyên nhân sâu xa thì có rất nhiều. Đầu tiên là không gian sinh hoạt ở làng quê miền Bắc bây giờ đã đô thị hóa nhanh chóng, đường bê tông xe cộ chạy vèo vèo, những bãi đất trống hay mảnh sân gạch rộng đã nhường chỗ cho nhà cao tầng kín cổng cao tường, bố mẹ cũng ngại cho con ra đường vì lo ngại an toàn giao thông. Tiếp đến là sự bùng nổ quá mạnh mẽ của các thiết bị giải trí số và thuật toán mạng xã hội đã giữ chân các em ở lại trên giường đệm ấm áp, thay vì phải bước ra ngoài chịu cái rét cắt da cắt thịt của mùa đông miền Bắc để vận động cùng bạn bè.
Ngay cả văn hóa lì xì, mừng tuổi cũng thay đổi theo, từ những tờ tiền lẻ vài nghìn đồng mang ý nghĩa lấy may để trẻ con mua kẹo, mua bóng bay, nay đã chuyển sang những phong bao mệnh giá lớn hoặc quét mã QR chuyển khoản thẳng vào tài khoản ngân hàng của bố mẹ. Khi mọi thứ đều có sẵn và quá đầy đủ quanh năm suốt tháng, sự háo hức mong chờ đến Tết để được ăn ngon, mặc đẹp, được cầm tiền lẻ đi mua đồ chơi ở cổng làng cũng tự nhiên phai nhạt dần đi.
Đừng quên nhấn vào chiếc chuông màu xanh dưới góc phải màn hình để nhận thông báo mới nhất từ Tết Pro nhé.
Lời kết
Dù xã hội và công nghệ có phát triển hiện đại đến đâu đi chăng nữa, những ký ức về một thời tuổi thơ đón Tết miền Bắc mộc mạc, giản dị với bếp lửa bánh chưng, xâu hạt bưởi nướng và những ván Bầu Cua rộn rã tiếng cười vẫn mãi là miền ký ức vô giá trong tâm trí của thế hệ chúng mình. Nếu bạn cũng từng trải qua một tuổi thơ dữ dội với những trò chơi trên thì hãy để lại một bình luận commnet chia sẻ kỷ niệm của bạn ở phía dưới bài viết này nhé!
Cảm ơn các bạn đã đọc bài viết này, đến đây chúng tôi chúc bạn một ngày tốt lành và hạnh phúc bên người thân và gia đình nhé. Tạm Biệt.
Copyright © Tết Pro
