Mở đầu
Hello, xin chào tất cả các bạn độc giả yêu quý đã quay trở lại với bài viết tiếp theo của mình! Mấy ngày hôm nay thời tiết miền Bắc bắt đầu chuyển mình sang thu rõ rệt rồi anh em ạ, sáng sớm bước ra khỏi nhà đi học hay tối muộn ngồi vào bàn mở máy tính lên gõ phím là đã thấy gió heo may thổi se se lạnh. Chẳng hiểu sao cứ mỗi lần ngửi thấy cái mùi gió lạnh đầu mùa này là trong đầu mình lại tự dưng nảy số nghĩ ngay đến Tết, dù tính ra vẫn cònตั้ง mấy tháng nữa mới hết năm.
Thú thật với anh em là mình thuộc thế hệ Gen Z đời cuối 200x, lúc mình bắt đầu có nhận thức rõ ràng về mọi thứ xung quanh thì điện thoại cảm ứng với mạng internet đã phủ sóng khắp nơi rồi. Nhưng không phải vì thế mà mình xa lạ với cái Tết ngày xưa đâu nhé. Trước đây mình từng có thời gian dài xây dựng và quản lý mấy blog chuyên về văn hóa Tết cổ truyền nên mình tìm hiểu cực kỳ sâu, cộng thêm việc năm nào về quê ăn Tết ngồi mâm cơm mình cũng được nghe bố mẹ, các cậu các dì với mấy ông anh họ thế hệ 8X, 9X ngồi kể chuyện Tết thời xưa. Nghe mọi người kể mà mình cứ bị cuốn theo, vừa tò mò vừa thấy ghen tị kinh khủng. Hôm nay nhân một buổi tối rảnh rỗi sau giờ ôn bài, mình quyết định ngồi lại đây viết một bài thật dài để cùng anh em đi ngược dòng thời gian, giải mã xem cái Tết trong ký ức của thế hệ 8X, 9X nó có ma lực gì mà khiến ai nhắc lại cũng phải bồi hồi tiếc nuối đến thế.
1. Cái lạnh "cắt da cắt thịt" và không khí rộn ràng từ tận 23 tháng Chạp
Nếu như mấy năm gần đây thời tiết Tết ở miền Bắc khá là thất thường, có năm nắng chang chang giữa mùa đông phải bật quạt trần vù vù mặc áo cộc tay đi chúc Tết, thì Tết trong trí nhớ của các anh chị 8X, 9X lại gắn liền với cái rét ngọt đặc trưng. Hồi đó biến đổi khí hậu chưa căng thẳng như bây giờ đâu. Cứ tầm qua rằm tháng Chạp là gió mùa đông bắc tràn về liên tục, bầu trời lúc nào cũng âm u xám xịt kèm theo những cơn mưa phùn, mưa bụi bay lất phất. Cái kiểu mưa bụi mắt thường nhìn không thấy hạt đâu nhưng cứ đi ngoài đường một lúc là áo khoác ẩm sũng, tay chân nẻ toác ra, mặt mũi đứa nào đứa nấy đỏ ửng lên như hai quả cà chua. Ấy thế mà lại vui cực kỳ!
Với thế hệ 8X và 9X đời đầu, Tết không phải đợi đến đêm 30 mới bắt đầu mà nó đã rạo rực ngay từ hôm 23 tháng Chạp cúng Ông Công Ông Táo rồi. Thời ấy làm gì có điện thoại thông minh để nằm đắp chăn lướt mạng xã hội cả ngày như tụi mình bây giờ. Được nhà trường cho nghỉ Tết một cái là đám trẻ con trong xóm tụ tập nhau lại chạy rầm rập khắp ngõ. Nhưng trước khi được đi chơi thì phải vượt qua "ải" dọn nhà huyền thoại của bố mẹ đã.
Anh em nào thuộc thế hệ 8X, 9X đọc đến đoạn này chắc chắn sẽ thấy hình bóng tuổi thơ của mình ở trong đó. Nào là bê nguyên bộ bàn ghế gỗ gụ, gỗ hương chạm trổ rồng phượng có hàng trăm cái khe ngách nhỏ xíu ra sân, cầm cái bàn chải đánh răng cũ với chậu nước xà phòng ngồi kỳ cọ từng tí một mỏi nhừ cả tay. Rồi đến tiết mục đánh lư đồng bằng tro bếp, lá chuối khô hoặc quả chanh cho nó sáng bóng loáng lên, đánh xong hai bàn tay đen kịt lại. Nhà nào có cây hoa giả bằng nhựa hay bằng vải để trên nóc tủ tivi bám đầy bụi cả năm cũng được tháo xuống giặt phơi khô. Mệt thì đúng là mệt thật đấy, nhiều lúc bị mẹ mắng suốt từ sáng đến trưa, nhưng trong lòng ai cũng háo hức vì biết dọn xong đống này là Tết đã gõ cửa ngay trước hiên nhà rồi.
2. Những "báu vật" ngày Tết mà thế hệ 8X, 9X từng nâng như nâng trứng
Một trong những lý do lớn nhất khiến Tết xưa trở thành ký ức không thể nào quên chính là sự thiếu thốn về vật chất ở những năm thập niên 90 và đầu những năm 2000. Khi mà quanh năm suốt tháng cuộc sống còn giản dị, bữa cơm hàng ngày chỉ quanh quẩn rau dưa cá mắm, thì Tết chính là thiên đường đúng nghĩa của trẻ con. Mình có tổng hợp lại từ chính lời kể của người thân trong gia đình mình những món đồ mà thời đó ai sở hữu cũng cảm thấy oách vô cùng:
Bây giờ tụi mình thích mặc gì chỉ cần lên mạng đặt hàng vài hôm là shipper giao tận cửa, quần áo mặc quanh năm chẳng thiếu lúc nào. Chứ thời 8X, 9X thì cả năm mới được mẹ đèo bằng xe đạp hoặc đi bộ ra chợ huyện, chợ tỉnh sắm cho đúng một hoặc hai bộ quần áo mới vào chiều 28, 29 Tết. Có những chiếc áo khoác gió hai lớp, áo len cổ lọ hay quần bò mài có đính mấy hạt cườm lấp lánh thôi mà cứ gọi là xịn sò con bò. Mua về xong có dám mặc ngay đâu, phải gấp thật phẳng phiu cất vào góc tủ, tối nào trước khi đi ngủ cũng lén mở cửa tủ ra ngắm một cái, hít hà cái mùi vải mới thơm phức rồi đợi đúng sáng Mùng 1 Tết mới dám diện ra đường khoe với lũ bạn.
Nhắc đến bàn tiếp khách ngày Tết của thế hệ 8X, 9X thì làm sao thiếu được hộp mứt Tết hình lục giác bằng bìa cứng hoặc nhựa đỏ có in hình hoa đào, ông Phúc Lộc Thọ ở trên nắp. Bên trong hộp chia làm nhiều ngăn nhỏ hoặc đóng chung trong một túi nilon, đủ các thể loại từ mứt dừa sợi nhiều màu, mứt bí trắng xóa bám đầy đường, mứt gừng cay xè, mứt lạc bọc đường sần sùi giống trứng chim cút, cho đến vài quả táo dầm và một gói hạt dưa nhỏ xíu màu đỏ cắn xong đỏ chót cả môi. Sang chảnh hơn một bậc ở những năm 2000 là sự xuất hiện của kẹo sô-cô-la đồng tiền vàng bọc giấy bạc, kẹo ngô dẻo, kẹo thạch rau câu và đặc biệt là hộp bánh quy bơ vỏ thiếc màu xanh dương. Cái hộp bánh thiếc đấy ăn hết bánh xong kiểu gì các mẹ, các bà cũng giữ lại để đựng kim chỉ, cúc áo hoặc giấy tờ quan trọng trong nhà suốt cả chục năm sau luôn.
Với các anh chị 8X và 9X đời đầu trước năm 1995, mùi Tết chính là mùi thuốc pháo nồng nồng quyện trong làn sương ẩm sáng Mùng 1. Đêm Giao Thừa cả xóm nổ pháo đì đùng vang trời, sáng hôm sau bước ra ngõ là xác pháo màu hồng xác pháo trải kín khắp mặt đường gạch đỏ. Đám trẻ con thời ấy có cái thú vui bất chấp nguy hiểm là sáng sớm chạy đi bới tìm trong đống xác pháo những quả pháo xịt chưa nổ hết, đem về bẻ đôi lấy thuốc pháo đốt xì khói. Sau này khi Nhà nước cấm đốt pháo nổ để đảm bảo an toàn thì thế hệ 9X đời giữa và đời cuối lại chuyển sang chơi pháo diêm, pháo bép dạng dây quăng xuống đất kêu lách tách, hoặc bơm bóng bay thật căng rồi buộc thành chùm treo trước cửa nhà để đêm Giao Thừa lấy que hương châm cho nổ thay tiếng pháo.
3. Đêm 30 Tết bên nồi bánh chưng và chiếc TV đít lồi
Mình từng nghe cậu mình kể lại rằng, Tết ngày xưa mà thiếu đi nồi bánh chưng tự gói và cảnh đụng lợn cuối năm thì mất đi một nửa linh hồn của Tết. Vào khoảng 27, 28 Tết, mấy nhà hàng xóm thân thiết hoặc anh em họ hàng trong xóm sẽ rủ nhau chung tiền "đụng" một con lợn nuôi bằng cám rau cả năm trời. Sáng sớm tinh mơ tiếng lợn kêu eng éc, khói nước sôi bốc lên nghi ngút cả một góc sân, người lớn thì chia nhau từng phần thịt mông, thịt ba chỉ, lòng dồi, còn trẻ con thì hóng cái bong bóng lợn đem về rửa sạch thổi phồng lên làm bóng đá.
Rồi đến ngày 29, 30 Tết là lúc cả nhà quây quần rửa lá dong, chẻ lạt giang, đãi đỗ xanh, thái thịt ướp hạt tiêu. Đứa trẻ con nào thời 8X, 9X cũng từng ngồi chầu rìa bên chiếu gói bánh để chờ người lớn vét chỗ gạo nếp thừa, đỗ thừa ở đáy rổ gói riêng cho một chiếc bánh chưng con bé bằng nắm tay (ở nhiều quê miền Bắc gọi là bánh cóc hoặc bánh rùa). Khi chiếc bánh chưng lớn được xếp vào cái thùng phuy hoặc nồi quân dụng khổng lồ đặt trên bếp kiềng ba chân, cái bánh con của mình sẽ được thả lên trên cùng để chín trước.
Cái cảm giác ngồi trông nồi bánh chưng đêm 30 Tết giữa trời lạnh buốt, hai bàn tay hơ trước ngọn lửa hồng rực của củi nhãn, củi xoan nổ lép bép, mùi nhựa củi cháy quyện với mùi lá dong luộc thơm lừng khắp xóm làng nó cứ gọi là phê không tả nổi. Trong lúc chờ bánh chín, đám trẻ con lại vùi mấy củ khoai lang, bắp ngô hoặc củ sắn vào đống than hồng bên dưới. Khoai chín cháy đen cả vỏ, bóc ra vừa thổi phù phù vừa ăn, nhọ nồi bôi đen nhẻm cả lên mặt lên mũi rồi nhìn nhau cười ha hả.
Chương trình Táo Quân và nỗi ám ảnh xoay ăng-ten
Sau khi vớt bánh chưng và ép bánh bằng cối đá xong xuôi cũng là lúc cả gia đình tắm rửa bằng nồi nước lá mùi già thơm ngát, rồi chui vào chăn ấm trên chiếc giường gỗ hoặc ngồi trên ghế salon chờ đón chương trình Gặp nhau cuối năm - Táo Quân phát sóng từ năm 2003. Thời đó chiếc tivi màu đít lồi màn hình cong của hãng Sony, JVC hay Panasonic đã là cả một gia tài lớn rồi.
Kỷ niệm hài hước nhất mà bất cứ ai thời 8X, 9X cũng từng trải qua là đang xem Táo Quân đến đoạn gay cấn của Ngọc Hoàng, Nam Tào, Bắc Đầu thì gió thổi mạnh làm lệch cái giàn ăng-ten xương cá buộc trên ngọn cây tre ngoài sân. Thế là màn hình tivi nhiễu hạt trắng xóa như mưa rào kèm tiếng rè rè điếc tai. Lúc đấy kiểu gì người nhỏ tuổi nhất nhà cũng phải co ro chạy ra sân cầm cây sào tre xoay từng chút một, ở ngoài hét to "Được chưa bố ơi?", ở trong nhà vọng ra "Xoay sang trái tí nữa! Rồi rồi đứng im đấy nét rồi!". Những khoảnh khắc bình dị như thế giờ đây khi truyền hình cáp và Smart TV phủ sóng toàn bộ đã hoàn toàn bay màu, chỉ còn nằm lại trong miền ký ức.
Những phong bao lì xì bằng tiền giấy cotton thơm mùi mới
Đêm Giao Thừa qua đi, sáng Mùng 1 Tết trẻ con 8X, 9X dậy từ rất sớm mà chẳng cần ai gọi. Khoác lên mình bộ quần áo mới cứng cáp, đi đôi dép tổ ong trắng tinh hoặc đôi giày Bata mới mua, lũ trẻ theo bố mẹ sang nhà ông bà nội ngoại chúc Tết và chờ đợi tiết mục mong ngóng nhất năm: Nhận tiền mừng tuổi (lì xì).
Hồi đó chưa phổ biến phong trào quét mã QR chuyển khoản tinh tinh trên điện thoại như năm 2026 bây giờ đâu, thậm chí nhiều nơi người lớn còn chẳng bỏ vào phong bao đỏ mà rút trực tiếp từ trong ví ra những tờ tiền giấy cotton mới cứng, thơm phức mùi mực in và phẳng lì không một nếp gấp. Đó là tờ 500 đồng màu đỏ hồng in hình cảng Hải Phòng, tờ 1.000 đồng, 2.000 đồng, 5.000 đồng màu xanh lơ hay tờ 10.000 đồng màu đỏ rực huyền thoại trước khi tiền polymer xuất hiện vào cuối năm 2003. Cầm trên tay tờ 2.000 hay 5.000 đồng mới cứng lúc bấy giờ cảm giác mình giàu to luôn ấy, cứ vuốt đi vuốt lại cho thẳng rồi kẹp vào quyển sách giáo khoa hoặc nhét sâu dưới đáy túi áo khoác, thỉnh thoảng lại thò tay vào sờ xem tiền còn ở đấy không.
Tại sao ai cũng bảo Tết của 8X, 9X vui hơn Tết bây giờ?
Đây là câu hỏi mà mình thấy năm nào cứ gần đến Tết là trên các diễn đàn, hội nhóm mạng xã hội lại nổ ra tranh cãi nảy lửa. Nhiều người thở dài bảo "Tết bây giờ nhạt quá, chẳng còn vị Tết như ngày xưa". Nhưng theo góc nhìn phân tích của cá nhân mình sau khi lắng nghe rất nhiều câu chuyện từ cả hai thế hệ, thực ra Tết không hề nhạt đi chút nào, hoa đào vẫn nở thắm, bánh chưng vẫn xanh và pháo hoa đêm Giao Thừa ngày càng rực rỡ hơn. Thứ thay đổi nằm ở chính con người và hoàn cảnh xã hội của chúng ta.
Thứ nhất là câu chuyện của sự đủ đầy. Ngày xưa thế hệ 8X, 9X mong Tết vì cả năm chỉ có đúng 3 ngày Tết mới được ăn ngon, mới được uống lon nước ngọt có ga, mới được mặc quần áo đẹp và cầm tiền tiêu vặt. Sự chờ đợi suốt 365 ngày khiến cho niềm vui khi chạm tay vào Tết nó bùng nổ gấp trăm lần. Còn bây giờ kinh tế phát triển, ngày thường chúng ta ăn thịt cá còn ngán đến tận cổ, đến Tết nhìn thấy mâm cỗ đầy gà luộc, giò chả, bánh chưng rán lại thấy sợ tăng cân. Khi người ta không còn thiếu thốn và mong chờ một thứ gì đó quá lâu thì cảm giác vỡ òa sung sướng tự khắc sẽ vơi đi.
Thứ hai, và cũng là nguyên nhân chí mạng nhất đối với các anh chị 8X, 9X: Đó là vì mọi người đã lớn rồi! Ngày xưa khi còn là những cô cậu học sinh vô lo vô nghĩ, Tết đồng nghĩa với việc được nghỉ học, được đi chơi, được nhận tiền lì xì. Mọi gánh nặng sắm sửa, lo toan đối nội đối ngoại đều đã có đôi vai của bố mẹ gánh vác hết. Còn giờ đây ở năm 2026 này, thế hệ 8X đã bước sang độ tuổi U40, U50, thế hệ 9X cũng đã làm bố làm mẹ hoặc trở thành trụ cột kinh tế trong gia đình. Tết đến không còn là câu hỏi "Được mừng tuổi bao nhiêu?" nữa, mà thay vào đó là hàng trăm thứ áp lực đè nặng lên đầu: tiền thưởng Tết năm nay có đủ chi tiêu không, biếu nội biếu ngoại bao nhiêu cho phải đạo, tiền tàu xe đi lại, tiền mừng tuổi cho hàng chục đứa cháu trong họ, rồi nỗi ám ảnh dọn dẹp nấu nướng mấy chục mâm cỗ. Khi người ta chuyển từ vị trí "người hưởng thụ Tết" sang "người tạo ra Tết" cho con cái, sự mệt mỏi của cơm áo gạo tiền đã vô tình che lấp đi niềm vui thuần khiết thời thơ ấu.
Hơn nữa, sự bùng nổ của công nghệ và mạng xã hội cũng vô tình tạo ra một khoảng cách vô hình. Ngày xưa 8X, 9X đến nhà nhau chúc Tết là ngồi bóc hạt hướng dương, hạt bí, pha ấm trà mạn ngồi hàn huyên đủ thứ chuyện trên trời dưới biển, lũ trẻ thì bày bàn cá ngựa, bầu cua tôm cá hoặc chơi ô ăn quan, nhảy dây ngoài sân. Bây giờ nhiều khi khách đến nhà chúc Tết được dăm ba câu xã giao xong câu tiếp theo sẽ là "Nhà mình mật khẩu Wifi là gì thế?", rồi từ người lớn đến trẻ con mỗi người ôm khư khư một cái màn hình điện thoại lướt video ngắn, tiếng cười nói rôm rả ngày nào bị thay thế bằng sự im lặng hoặc âm thanh phát ra từ loa điện thoại.
Làm sao để tìm lại cái hồn Tết xưa giữa năm 2026?
Mình nghĩ chúng ta không thể nào bắt thời gian quay ngược trở lại những năm 1990 hay 2000 để sống trong cảnh thiếu thốn như xưa mới thấy Tết vui được. Xã hội luôn phải vận động và đi lên. Tuy nhiên, để cái Tết không bị trôi qua một cách vô hồn và nhạt nhẽo như một kỳ nghỉ lễ dài ngày bình thường, bản thân mỗi người chúng ta hoàn toàn chủ động thay đổi được cách đón Tết của riêng mình.
Thay vì đặt mua sẵn toàn bộ từ A đến Z trên mạng, nếu có điều kiện về quê có sân rộng, các gia đình hãy thử tự tay gói lấy 5 - 7 chiếc bánh chưng nhỏ thôi cũng được, mục đích không phải để ăn cho no mà là để con cái thế hệ sau được trải nghiệm cái cảm giác lau lá, buộc lạt và ngồi canh bếp lửa cùng ông bà, bố mẹ. Trong những ngày Mùng 1, Mùng 2 Tết, hãy thử tự đặt ra quy tắc nhỏ cho bản thân là cất chiếc điện thoại vào trong túi khi ngồi nói chuyện với ông bà, bố mẹ. Thời gian của đấng sinh thành mỗi năm qua đi lại ngắn lại một chút, những câu chuyện ký ức Tết xưa của thế hệ 8X, 9X nếu được kể lại trực tiếp cho thế hệ tụi mình nghe bên mâm cơm chiều 30 Tết chắc chắn sẽ là sợi dây gắn kết tuyệt vời nhất giữa các thế hệ trong gia đình.
Đừng quên nhấn vào chiếc chuông màu xanh dưới góc phải màn hình để nhận thông báo mới nhất từ Tết Pro nhé. Nếu bạn thuộc thế hệ 8X, 9X hay kể cả Gen Z có kỷ niệm nào đáng nhớ về ngày Tết tuổi thơ, hãy để lại một lượt share và commnet tâm sự ở phía dưới bài viết này để mình và mọi người cùng đọc nha!
Lời kết
Cảm ơn các bạn đã đọc bài viết này, đến đây chúng tôi chúc bạn một ngày tốt lành và hạnh phúc bên người thân và gia đình nhé. Tạm Biệt.
