Mở đầu
Hello, xin chào tất cả các bạn độc giả yêu quý đã quay trở lại với bài viết tiếp theo của Tết Pro! Mấy hôm nay thời tiết Hà Nội bắt đầu chuyển mình sang cuối tháng 9 rồi, sáng sớm đạp xe hay đi học ngoài đường thấy gió heo may thổi se se lạnh mà lòng mình tự dưng lại bồi hồi nhớ đến không khí Tết. Chắc nhiều anh em đọc tiêu đề xong sẽ bảo thằng admin này bị dở hơi hay sao mà mới hết Trung thu đã mở mồm bốc phét chuyện Tết nhất rồi. Thú thật với mọi người là suốt mấy tuần vừa rồi mình cắm đầu vào bàn học cày đề ôn thi THPTQG 2027 muốn nổ tung cả đầu, tối nay rảnh rỗi mở lại cái máy tính lên dọn dẹp đống dữ liệu cũ của hai blog "Đêm Giao Thừa" với "Chiều Cuối Năm" mà hồi tháng 3 mình đã nhượng lại cho bên khác quản lý, cộng thêm việc đang lên kế hoạch nội dung cho blog "Tết Pro" nên cảm xúc về ngày Tết cổ truyền nó cứ thế ùa về.
Trong thời đại mà người người nhà nhà chỉ cần gõ vài chữ là con AI nó nhả ra cả bài văn mẫu dàiằng đẵng trong 30 giây nhưng đọc vào thấy khô khan vô hồn, mình vẫn giữ đúng lời hứa với độc giả của Tết Pro là tự ngồi gõ từng dòng chữ bằng chính chất xám và trải nghiệm thật của bản thân. Hôm nay anh em hãy cùng ngồi lại đây với mình, làm một cốc nước ấm rồi chúng ta cùng phân tích xem cái Tết của thế hệ Gen Z miền Bắc tụi mình bây giờ nó đã biến đổi và khác xa với thời của ông bà, bố mẹ ngày xưa như thế nào nhé!
1. Hành trình chuẩn bị Tết: Thời ông bà "ăn Tết", thời Gen Z tụi mình "chơi Tết"
Nếu ai từng ngồi nghe ông bà ngoại kể chuyện ngày xưa thì đều biết cái thời bao cấp hay những năm thập niên 80, 90 ở miền Bắc kinh tế còn nghèo và thiếu thốn đủ đường. Cả một năm trời làm lụng vất vả ngoài đồng ruộng chỉ dám ăn rau dưa mắm muối qua ngày, tất cả mọi sự sung túc đều dồn hết vào 3 ngày Tết. Bởi vậy các cụ ngày xưa mới dùng từ "ăn Tết" theo đúng nghĩa đen của nó luôn. Ngay từ rằm tháng Chạp là cả làng cả xóm đã rục rịch chuẩn bị, nhà nào cũng nuôi sẵn một con lợn béo ục ịch trong chuồng chờ đến 27, 28 Tết là mấy nhà chung nhau "đụng lợn", tiếng lợn kêu eng éc từ tờ mờ sáng làm rộn ràng cả một góc quê.
Ngày xưa làm gì có siêu thị hay đặt hàng online tiện lợi như bây giờ. Ông bà mình muốn có cái Tết tươm tất là phải đi chợ phiên từ 23 tháng Chạp, tay xách nách mang từng bó lá dong, từng ống giang về chẻ lạt. Mình nhớ hồi mình còn bé tí về quê ngoại, trời tháng Chạp rét cắt da cắt thịt mà vẫn phải ngồi ngoài sân giếng múc từng gầu nước lạnh buốt tay để rửa từng tàu lá dong, lau khô rồi mới xếp vào gói bánh. Đêm 28, 29 Tết thì cả nhà quây quần bên bếp củi, khói bếp bay lên cay xè cả mắt, mình với mấy đứa anh em họ cứ ngồi chầu chực bên nồi bánh chưng sôi sùng sục suốt 10 đến 12 tiếng đồng hồ chỉ để chờ vớt cái bánh chưng con (bánh cóc) ra bóc ăn nóng hổi. Cảm giác lúc đó cứ gọi là phê không tả nổi!
Còn thế hệ Gen Z tụi mình bây giờ thì sao? Cuộc sống đầy đủ quanh năm rồi nên khái niệm "ăn Tết" gần như đã chuyển hẳn sang "chơi Tết" và "nghỉ Tết". Thay vì đi chợ phiên chen chúc từ sớm, công việc chuẩn bị Tết của giới trẻ tụi mình bắt đầu bằng chuỗi ngày... săn sale trên Shopee với TikTok Shop. Tầm giữa tháng Chạp thôi là các anh shipper giao hàng gọi điện cháy máy từ sáng tới tối, nào là quần áo mới, đồ decor phòng, bánh kẹo ngoại nhập đặt vài cú click chuột là giao tận cổng. Bánh chưng bây giờ ở thành phố như Hà Nội thì đa số các gia đình đều đặt mua sẵn hoặc ra siêu thị nhặt vài cặp về thắp hương cho nhanh gọn lẹ, chứ nhà mặt phố lấy đâu ra sân rộng với củi lửa mà ngồi luộc bánh cả đêm.
Nỗi ám ảnh mang tên "Dọn nhà đón Tết"
Dù thời đại có thay đổi đến mấy thì có một truyền thống mà từ thời ông bà đến đời Gen Z vẫn không thể nào thoát được, đó chính là dọn nhà đón Tết. Nhưng cách dọn nhà của hai thế hệ cũng khác nhau một trời một vực:
2. Thời tiết "đặc sản" miền Bắc và chuyện lên đồ diện Tết
Ở các bài viết trước về khí tượng thời tiết trên Tết Pro, mình đã từng phân tích rất kỹ với anh em về hiện tượng mưa phùn, mưa bụi và mưa xuân rồi. Đối với người miền Bắc, Tết mà thiếu đi cái tiết trời rét ngọt kèm theo chút mưa bụi bay lơ lửng làm ướt nhẹ tà áo thì coi như mất đi một nửa hương vị Tết.
Thời của ông bà mình ngày xưa, mùa đông miền Bắc lạnh khắc nghiệt hơn bây giờ rất nhiều, chưa bị ảnh hưởng nặng bởi biến đổi khí hậu hay hiệu ứng nhà kính. Trẻ con thời đó cả năm chỉ được mua duy nhất một bộ quần áo mới vào dịp Tết. Mẹ mua về là gấp phẳng phiu cất kỹ vào trong tủ gỗ, dặn đi dặn lại là phải đợi đúng sáng mùng 1 Tết mới được mặc. Đêm 30 Tết đi ngủ còn phải đem bộ quần áo mới ra đặt ngay cạnh gối, háo hức đến mức trằn trọc cả đêm không tài nào chợp mắt được. Quần áo ngày xưa chủ yếu là áo bông chần, áo len đan tay từng mũi của bà và mẹ, các cụ thì mặc áo dài nhung, áo chùng thâm hoặc khăn đóng trang nghiêm.
Sang đến thế hệ Gen Z tụi mình thì chuyện mặc đẹp ngày Tết đã lên một tầm cao hoàn toàn khác. Bây giờ làm gì có ai đợi đến sáng mùng 1 mới đem áo dài ra mặc nữa! Ngay từ cuối tháng 11, tháng 12 âm lịch, mỗi buổi chiều mình tan học từ cổng trường THPT Việt Đức đi ra là đã thấy hàng trăm bạn trẻ xúng xính áo dài truyền thống, áo dài cách tân đứng chụp ảnh kín cả vỉa hè phố THPT Việt Đức, chưa kể khu vực Hồ Gươm, Văn Miếu hay chợ Đồng Xuân. Tụi mình chụp ảnh Tết sớm để còn kịp về chỉnh màu xịn sò con bò, đợi đúng giao thừa với sáng mùng 1 là chỉ việc lên bài sống ảo trên Facebook, Instagram, Threads để kiếm nghìn like thôi.
Hơn nữa, thời tiết Tết miền Bắc mấy năm gần đây cũng cực kỳ thất thường, có năm thì rét đậm rét hại 8 - 10 độ C, có năm thì nồm ẩm chảy mồ hôi sàn nhà, lại có năm trời nắng chói chang 27 - 28 độ chẳng khác gì mùa hè. Thế nhưng bất chấp thời tiết có ra sao thì Gen Z vẫn giữ vững tôn chỉ "thời trang phang thời tiết", sẵn sàng diện những bộ outfit Local Brand cực chất, áo khoác bomber, chân váy ngắn hay giày sneaker trắng tinh đi cháy phố cùng hội bạn thân.
3. Mâm cỗ Tết Bắc Bộ và khoảnh khắc Đêm Giao Thừa
Nhắc đến Tết miền Bắc thì không thể bỏ qua câu chuyện mâm cỗ cúng gia tiên và khoảnh khắc thiêng liêng của đêm 30 Tết. Đây cũng là nơi thể hiện rõ nhất khoảng cách thế hệ giữa các cụ ngày xưa và giới trẻ ngày nay.
Từ mâm cỗ "4 bát 4 đĩa" đến món chống ngấy thời hiện đại
Ông bà mình ngày xưa cực kỳ coi trọng lễ nghi và quy chuẩn trong mâm cỗ Tết cổ truyền. Một mâm cỗ chuẩn vị Bắc Bộ bắt buộc phải có đủ "4 bát 4 đĩa" hoặc nhà nào khá giả, đông con cháu thì làm "6 bát 6 đĩa", "8 bát 8 đĩa" xếp chồng thành cỗ tầng. Trong đó không thể thiếu đĩa gà trống thiến luộc vàng ươm ngậm bông hoa hồng đỏ chót, đĩa thịt nấu đông trong veo nhìn thấu cả hạt tiêu bên dưới, khoanh giò lụa, đĩa nem rán, bát canh măng khô ninh móng giò, bát canh bóng thả nấu thập cẩm, bát miến lòng gà và đĩa dưa hành muối chua. Ngày xưa không có tủ lạnh, nhờ cái thời tiết lạnh giá của miền Bắc mà nồi thịt đông cứ để tự nhiên ở góc chạn bếp cũng tự đông cứng lại, ăn kèm với củ hành muối chua cay và miếng bánh chưng xanh thì đúng là mỹ vị nhân gian.
Còn đối với thế hệ Gen Z tụi mình bây giờ, nói thật lòng là nhìn thấy đĩa thịt gà luộc với miếng thịt mỡ nấu đông từ chiều 30 sang đến mùng 3 Tết là đã thấy "sợ xanh mặt" rồi! Tụi mình vẫn rất trân trọng mâm cỗ truyền thống để thắp hương ông bà tổ tiên, nhưng khi hạ lễ xuống ăn thì cách thưởng thức đã thay đổi hoàn toàn. Bánh chưng luộc để nguyên chiếc thì chẳng đứa nào động đũa, nhưng cứ thử đem rán giòn rụm lên (nhiều bạn giờ còn cho vào nồi chiên không dầu hoặc rán bằng nước lọc cho đỡ ngấm mỡ) rồi chấm với tương ớt Chin-su hoặc ăn kèm kim chi Hàn Quốc xem, đảm bảo bay sạch trong một nốt nhạc. Đến tầm mùng 2, mùng 3 Tết là cả nhà lại chuyển sang làm nồi lẩu thái chua cay, bò nhúng dấm hoặc nướng BBQ ngoài sân để giải ngấy.
Đêm Giao Thừa: Tiếng pháo cối năm xưa và màn hình điện thoại hôm nay
Trong ký ức của ông bà và bố mẹ mình, đêm Giao thừa trước năm 1995 gắn liền với mùi thuốc pháo thơm nồng và tiếng pháo nổ đì đùng vang rền khắp thôn xóm. Sau này khi Nhà nước cấm đốt pháo nổ để đảm bảo an toàn, cả gia đình lại có thói quen quây quần bên chiếc TV màn hình lồi, đắp chung cái chăn bông dày cộp để vừa cắn hạt bí vừa xem chương trình Gặp nhau cuối năm - Táo Quân. Đúng 0h00, khi tiếng nhạc "Happy New Year" của nhóm ABBA vang lên trên sóng VTV, bố sẽ đứng trước bàn thờ thắp nén hương thơm khấn vái tổ tiên, còn đám con cháu chạy ùa ra ngõ xem xác pháo hoặc đi chùa hái một cành lộc nhỏ mang về cắm lên bàn thờ lấy may.
Thời của Gen Z tụi mình, đêm Giao thừa mang một nhịp điệu hoàn toàn khác. Một nửa hội bạn cùng lớp mình ở Hà Nội sẽ rủ nhau lên đồ từ 8 giờ tối, phóng xe máy chen chúc nhau cứng ngắc ở quanh bờ hồ Hoàn Kiếm hoặc hồ Tây để chờ xem bắn pháo hoa tầm cao, rồi tiện thể đi "xông đất" các quán cà phê mở xuyên đêm. Nửa còn lại (trong đó có mình ở những năm lười ra đường hít khói xe) thì vẫn ngồi ở nhà với bố mẹ và bà ngoại, nhưng trên tay đứa nào cũng kè kè chiếc smartphone. Vừa nghe tiếng pháo hoa nổ đùng đoàng trên TV, tay vừa lướt điện thoại chụp ảnh màn hình đăng Locket cho hội bạn thân, nhắn tin chúc Tết người yêu, hoặc thức tới 1 - 2 giờ sáng để... làm vài trận Liên Quân đầu năm lấy vía chuỗi thắng!
4. Văn hóa chúc Tết, lì xì và những câu hỏi "sát thương chí mạng"
Có một sự thay đổi cực kỳ rõ rệt giữa Tết xưa và Tết nay nằm ở chiếc phong bao lì xì và câu chuyện trên bàn trà ngày xuân.
Thời ông bà mình, sáng mùng 1 Tết là con cháu xếp hàng ngay ngắn trước bàn thờ gia tiên, chắp tay chúc ông bà sống lâu trăm tuổi. Ông bà sẽ rút từ trong túi áo cánh ra những tờ tiền lẻ mới cứng, còn thơm phức mùi mực in mà ông đã phải nhờ người đổi từ trước Tết cả tháng để mừng tuổi cho các cháu. Lúc đó mệnh giá tiền nhỏ lắm, chỉ vài hào hay vài nghìn đồng thôi nhưng đứa trẻ nào nhận được cũng nâng niu như báu vật. Khách đến chơi nhà thì chủ nhà đem khay mứt Tết hình lục giác ra mời, trong đó toàn là những món "huyền thoại" như mứt bí trắng xóa phủ đầy đường, mứt gừng cay xè, mứt cà rốt, kẹo ngô và hạt bí đỏ rang tay cắn không khéo là bết dính hết cả vào kẽ răng.
Đến thời đại số năm 2026 của tụi mình, khay bánh kẹo ngày Tết đã được nâng cấp thành các loại hạt dinh dưỡng như hạt macca, hạt hạnh nhân, hạt dẻ cười, khô gà lá chanh, thịt bò khô hoặc sô-cô-la ngoại. Đặc biệt nhất là văn hóa lì xì đã bước sang kỷ nguyên "Lì xì 4.0". Không ít lần anh em Gen Z đi chúc Tết các cô chú trẻ tuổi, khi cô chú bảo "Ơ chết thật cô quên chưa đổi tiền mặt mới rồi", thế là lũ cháu nhanh trí rút ngay điện thoại ra mở sẵn mã QR tài khoản ngân hàng: "Dạ cô ơi cháu nhận chuyển khoản mọi ngân hàng không giới hạn mệnh giá ạ!". Thậm chí trên Zalo, MoMo hay các ứng dụng ngân hàng còn có tính năng lì xì ngẫu nhiên theo con số phong thủy như 68.686đ (Lộc phát) hay 83.868đ (Phát tài phát lộc) cực kỳ vui nhộn.
Tuy nhiên, đi kèm với niềm vui nhận lì xì là một "nỗi sợ vô hình" mà bất kỳ đứa Gen Z nào khi bước qua tuổi 16, 17 đều phải đối mặt: Những câu hỏi thăm có sức sát thương chí mạng từ các cô, các bác họ hàng và những chiếc "cameraman hàng xóm chạy bằng cơm"!
- Với hội học sinh cấp 3 như mình: "Học trường THPT Việt Đức chắc giỏi lắm nhỉ, kỳ vừa rồi được mấy phẩy?", "Năm sau 2027 thi đại học rồi định đỗ trường nào đấy cháu?", "Con nhà bác A bên cạnh vừa được tuyển thẳng IELTS 8.0 đấy!". Nghe xong câu hỏi mà miếng bánh chưng đang nhai trong miệng tự dưng nghẹn ứ ở cổ họng luôn.
- Với các anh chị sinh viên, mới đi làm: "Có người yêu chưa sao chưa thấy dẫn về ra mắt?", "Ra trường lương tháng được mấy chục triệu rồi?", "Bao giờ định cưới cho ông bà bế chắt đây?".
Ngày xưa ở quê mọi người sống quần tụ, ít sự so sánh áp lực đồng trang lứa trên mạng xã hội nên những câu hỏi đó đơn thuần là sự quan tâm thật lòng. Còn với thế hệ Gen Z vốn đề cao không gian riêng tư (privacy) và đang phải gánh trên vai đủ thứ áp lực từ học hành, thi cử đến công việc, những câu hỏi lặp đi lặp lại ấy đôi khi lại vô tình trở thành rào cản khiến nhiều bạn trẻ ngại ra phòng khách tiếp khách mà chỉ muốn trốn lì trong phòng đóng cửa lướt TikTok.
5. Khác biệt nhiều đến thế, liệu cái "hồn" của Tết miền Bắc có đang nhạt dần?
Rất nhiều người lớn khi nhìn vào cách Gen Z tụi mình ăn mặc, đặt đồ ăn nhanh, lì xì qua mã QR hay đi du lịch xuyên Tết thường buông lời thở dài bảo rằng: "Tết bây giờ nhạt quá, bọn trẻ bây giờ làm mất hết bản sắc Tết cổ truyền của các cụ ngày xưa rồi!". Vậy sự thật thì cái hồn của Tết miền Bắc có đang mất đi trong tay thế hệ tụi mình không?
Câu trả lời của mình chắc chắn là Không!
Tết không hề nhạt đi, nó chỉ đang khoác lên mình một màu áo mới để phù hợp với nhịp sống hiện đại của thế hệ mới mà thôi — giống hệt như cách blog Tết Pro của mình thay đổi giao diện template hay nâng cấp bộ nhận diện thương hiệu nhưng cốt lõi bên trong vẫn là chia sẻ kiến thức bằng cả tâm huyết vậy. Bản thân mình là một người trẻ thuộc thế hệ Gen Z sinh năm 2009, lớn lên giữa lòng thủ đô Hà Nội hiện đại, biết viết code lập trình, biết dùng Cloudflare hay API các thứ, nhưng trong sâu thẳm tâm hồn mình vẫn cực kỳ yêu cái Tết cổ truyền của dân tộc. Đấy cũng chính là lý do vì sao mình từng lập ra cả một hệ thống các blog chỉ để viết về Đêm Giao Thừa, Chiều Cuối Năm và Tết Pro.
Dù tụi mình có hiện đại đến đâu, có lướt mạng xã hội cả ngày đi chăng nữa, thì cứ mỗi khi chiều 30 Tết buông xuống, ngửi thấy mùi rễ mùi già mẹ đun trên bếp để cả nhà tắm gội tẩy trần, ngửi thấy mùi hương trầm thơm ngát tỏa ra từ bàn thờ gia tiên trong cái tiết trời lành lạnh của miền Bắc, mọi sự xô bồ ngoài kia đều tự khắc dừng lại sau cánh cửa. Dù ngày thường có bận học thêm tối mặt hay mải mê với những dự án riêng, Tết vẫn là khoảng thời gian duy nhất trong năm mà mình gác lại toàn bộ máy tính, sách vở để về quê sum vầy bên mẹ và bà ngoại, nghe tiếng cười nói rôm rả của các cậu, các dì trong bữa cơm tất niên. Hình thức đón Tết của Gen Z có thể khác ông bà ngày xưa từ đôi đũa, bát canh cho đến phong bao lì xì, nhưng sợi dây tình cảm gia đình và lòng biết ơn nguồn cội thì chẳng bao giờ thay đổi.
Đừng quên nhấn vào chiếc chuông màu xanh dưới góc phải màn hình để nhận thông báo mới nhất từ Tết Pro nhé. Nếu các bạn thấy bài viết này chạm đúng tâm lý của anh em mình mỗi dịp Tết đến xuân về thì đừng tiếc 1 lượt share và để lại commnet chia sẻ kỷ niệm Tết của bạn ở phía dưới cho mình đọc với nha!
Lời kết
Cảm ơn các bạn đã đọc bài viết này, đến đây chúng tôi chúc bạn một ngày tốt lành và hạnh phúc bên người thân và gia đình nhé. Tạm Biệt.
Copyright © Tết Pro
