Mở đầu
Thú thật với các bạn là hồi mình còn học tiểu học hay tầm đầu cấp 2, làm gì đã có điện thoại thông minh xịn sò con bò hay mạng 4G, 5G phủ sóng tận ngõ ngách để mà ngồi cày Liên Quân, Free Fire hay lướt TikTok cả ngày như mấy đứa em họ mình bây giờ đâu. Hồi ấy cứ tầm 27, 28 Tết được bố mẹ đèo về quê bà ngoại ăn Tết là trong đầu chỉ nghĩ đến chuyện tụ tập đám bạn cùng trang lứa trong xóm. Cái tiết trời miền Bắc dịp Tết nó lạ lắm, mưa phùn bay bay lất phất kèm theo cái rét ngọt cắt da cắt thịt chỉ tầm 10 đến 12 độ C, ấy thế mà chẳng đứa nào chịu ngồi yên trong nhà cả.
Hôm nay mình sẽ không viết theo kiểu liệt kê khô khan như mấy trang báo mạng copy của nhau hay mấy bài văn mẫu do con AI viết ra trong 30 giây đâu. Mình sẽ kể lại chính xác những trò chơi dân gian lẫn "tự chế" mà chính tay mình cùng đám bạn ở quê ngoại đã từng lăn lộn, bẩn hết cả quần áo mới rồi bị mẹ mắng cho lên bờ xuống ruộng.
1. Pháo đất và Súng diêm - Tiếng nổ khai xuân tự chế
Khi mà pháo nổ truyền thống đã bị nhà nước cấm tuyệt đối để đảm bảo an toàn, lũ trẻ con hiếu động ở miền Bắc như tụi mình tất nhiên không chịu ngồi yên mà đã tự nghĩ ra cách tạo âm thanh sôi động cho riêng mình. Và thế là bộ môn nghệ thuật mang tên "Pháo đất" ra đời, trở thành huyền thoại không đứa trẻ vùng quê Bắc Bộ nào không biết.
Pháo đất (Nặn nồi đất đập xuống sân gạch)
Để chơi được trò này chuẩn bài nhất là phải ra bờ ao hoặc góc vườn nhà bà ngoại, tìm bằng được thứ đất sét dẻo quánh màu xám xanh, không được lẫn sỏi hay rễ cây. Mình còn nhớ như in cái cảm giác trời thì rét buốt tay, mấy anh em ngồi xổm bên hiên nhà nhào cục đất sét suốt cả tiếng đồng hồ cho nó thật mềm. Khi đất đã đủ độ dẻo, tụi mình dùng ngón cái ấn lõm ở giữa rồi khéo léo vê mỏng phần đáy ra tạo thành hình giống như cái bát úp hoặc cái chảo nhỏ, trong khi phần viền xung quanh thì phải giữ cho dày và kín khí.
Khâu quyết định độ "pro" nằm ở cú quật. Bạn phải cầm ngược viên pháo đất lên, lấy hết sức bình sinh quật thật mạnh và thật phẳng mặt đáy úp xuống nền sân gạch đỏ hoặc sân bê tông. Nếu kỹ thuật tốt, không khí bị nén bên trong sẽ phá tung lớp đáy mỏng tạo ra một tiếng "ĐÙNG" vang dội cả góc sân, mảnh đất vỡ bắn tung tóe. Cái cảm giác nhìn lỗ thủng to tướng trên viên pháo của mình rồi quay sang nhìn thằng bạn bên cạnh đập xịt kêu "bẹp" một cái cứ gọi là phê. Luật chơi hồi đó còn có trò "đền đất", tức là pháo của ai nổ to làm rách đáy rộng hơn thì người thua phải cấu một cục đất sét của mình trả cho người thắng, đứa nào thua nhiều quá thì cục đất bé dần lại bằng ngón chân cái, nhìn vừa tức vừa buồn cười.
Súng phốc và Van xe đạp nhồi diêm
Nếu như các bé gái sợ bẩn tay không dám chơi pháo đất thì đám con trai tụi mình còn nâng cấp độ nghịch ngợm lên tầm cao mới với súng phốc làm bằng ống tre nhét quả cơm nguội hoặc giấy ướt. Tiếng nổ "phốc" đanh gọn cộng với lực bắn rát điếng người từng là nỗi ám ảnh mỗi khi chia phe bắn trận giả quanh đống rơm.
Nguy hiểm hơn chút nữa mà hồi đó trẻ trâu chưa hiểu chuyện cứ liều mạng đem ra nghịch là trò cạo đầu diêm Thống Nhất nhét vào cái van xe đạp cũ buộc dây cao su. Chỉ cần cạo tầm 2 đến 3 que diêm cho vào lỗ van, cắm cái đinh đầu tù lên trên rồi đập nhẹ vào bờ tường gạch là nó nổ đanh như tiếng pháo tép kèm theo mùi khói diêm khét lẹt hòa quyện vào mùi hương trầm ngày Tết. Trò này cực kỳ nguy hiểm vì mảnh kim loại hoặc tia lửa dễ bắn vào mắt, mình bị bố phát hiện thu mất đồ nghề và ăn một trận đòn nhớ đời vào chiều 30 Tết năm lớp 4, từ đó về sau là chừa hẳn không bao giờ dám đụng vào nữa.
2. Sới bạc "nhí" ngày đầu năm: Cờ cá ngựa và Bầu cua tôm cá
Sáng mùng 1 Tết sau khi đi chúc Tết họ hàng làng xóm một vòng là túi quần đứa nào đứa nấy cũng rủng rỉnh những tờ tiền lì xì mới cứng thơm mùi giấy mực, từ tờ 2 nghìn, 5 nghìn đến tờ 10 nghìn, 20 nghìn đỏ chói. Và điểm tập kết tiếp theo chắc chắn là chiếc chiếu hoa trải giữa nhà để mở đại hội sát phạt nhau bằng những trò chơi may rủi kinh điển.
Cờ cá ngựa - Nỗi đau ngay trước cửa chuồng
Ai bảo cờ cá ngựa chỉ là trò trẻ con giải trí nhẹ nhàng thì chắc chắn chưa từng chứng kiến cảnh mấy anh em họ nhà mình chơi vào mùng 2 Tết. Bàn cờ chỉ là tấm nhựa mỏng hoặc bìa cứng mua ở hiệu sách đầu làng với 4 màu xanh, đỏ, vàng, tím, còn quân cờ là mấy con ngựa nhựa rỗng ruột. Nhưng linh hồn của trò này phải là cái bát ăn cơm bằng sứ trắng của bà ngoại dùng để gieo xúc xắc.
Mỗi lần đến lượt, đứa nào cũng phải cầm viên xúc xắc lắc thật mạnh trên tay, thổi phù phù xin vía rồi ném thật kêu vào lòng bát sứ nghe "lốc cốc, lanh canh" vang khắp cả gian nhà. Cay cú nhất trên đời không phải là mãi không gieo được mặt "lục" hay "nhất" để xuất quân, mà là khi con ngựa của mình đã chạy hết một vòng sân, đứng ngay trước cửa chuồng chờ đúng một nước nữa để nhảy lên bậc 6, thì đùng một cái thằng em họ đằng sau gieo chuẩn số bước và "đá" con ngựa của mình bay màu về lại chuồng xuất phát. Hồi đó mình đã từng ức chế đến mức phát khóc, hất tung cả bàn cờ nghỉ chơi vì bị hội đồng đá ngựa liên tục 4 lần không về được đích.
Bầu cua tôm cá
Bên cạnh cờ cá ngựa thì Bầu cua tôm cá chính là cỗ máy "hút máu" tiền lì xì nhanh nhất mọi thời đại. Chỉ cần một tờ giấy in hình 6 linh vật Bầu, Cua, Tôm, Cá, Gà, Nai trải ra giữa chiếu cùng 3 viên xúc xắc úp trong cái bát tô. Thường thì mấy ông anh họ lớn tuổi nhất trong nhà sẽ nhận làm "nhà cái" vì có vốn dày, còn lũ em út ngây thơ như tụi mình thì đem từng tờ 5 nghìn, 10 nghìn đặt vào con Tôm, con Cá theo cảm tính.
Kịch bản quen thuộc năm nào cũng lặp lại: lúc mới ngồi vào chiếu thì thắng được vài ván đầu cười nói rôm rả, nhưng chỉ sau tầm 1 tiếng đồng hồ là túi tiền lì xì của mình bay sạch không còn cái nịt, toàn bộ ngân sách đầu năm chui gọn vào túi ông anh họ. Đến lúc hết sạch tiền mặt, anh em chuyển sang chơi đặt cược bằng hạt dưa, hạt hướng dương hoặc kẹo ngô, kẹo gừng lấy từ khay mứt Tết của ông bà ra để gỡ gạc.
3. Bắn bi ve và Đánh đáo - Lấm lem đầu gối quần Tết mới
Trời miền Bắc mà hửng nắng lên một chút hoặc tạnh mưa phùn vào chiều mùng 2, mùng 3 là cả lũ lập tức kéo nhau ra khoảng sân đất trước đình làng hoặc ngõ đất đầu xóm để so tài thiện xạ.
Hồi đó gia tài lớn nhất của một thằng con trai không phải là bao nhiêu tiền lì xì, mà là cái túi vải hoặc hộp nhựa đựng đầy ắp những viên bi ve sáng loáng. Nào là bi sữa đục ngầu, bi mắt mèo có vệt màu xoáy ở giữa, cho đến những viên "bi đại" to gấp đôi bi thường hoặc bi sắt lấy từ ổ trục xe đạp cũ ra. Để bắn chuẩn, ngón cái và ngón trỏ phải gồng cứng lại, ghì sát đốt ngón tay xuống mặt đất ẩm ướt để thực hiện những cú "bắn tì" căng đét làm viên bi của đối phương văng xa cả mét, hoặc dùng kỹ thuật "bắn búng" trên không trung cực kỳ điêu luyện.
Mải mê ngắm bắn dưới mặt đất đến mức quần bò mới mẹ vừa sắm cho hôm 29 Tết dính đầy bùn đất đỏ quạch ở hai bên đầu gối. Chiều về đến nhà nhìn thấy bộ dạng lem luốc từ đầu đến chân của con là mẹ mình lại cầm sẵn cái chổi lông gà đứng chờ ở cổng, vừa sợ vừa tiếc cái quần mới nhưng hôm sau rủ đi bắn bi thì vẫn cứ lén chạy đi tiếp.
Cùng với bắn bi là trò "Đánh đáo lỗ" bằng đồng xu hoặc miếng dép cao su cắt tròn. Tụi mình khoét một cái lỗ nhỏ dưới nền đất cứng, đứng từ vạch kẻ cách đó khoảng 3 đến 4 mét rồi ném đồng xu sao cho nó rơi trúng hoặc trượt lọt thẳng vào lỗ. Trò này nhìn thì đơn giản chứ đòi hỏi lực cổ tay và khả năng căn khoảng cách cực chuẩn, lệch một ly là xu nảy ra ngoài ngay lập tức.
4. Ô ăn quan và Chơi chuyền của hội chị em
Trong khi đám con trai hò hét ầm ĩ với pháo đất và bắn bi thì ở góc hiên nhà lát gạch bông, hội con gái lại tụ tập chơi Ô ăn quan và Chơi chuyền. Tuy mang tiếng là trò con gái nhưng mình cũng rất hay nhảy vào chơi ké vì trò Ô ăn quan thực sự cần tư duy tính toán chiến thuật không kém gì lúc mình ngồi viết thuật toán code bây giờ cả.
Chỉ cần một viên phấn trắng hoặc cục gạch non đỏ tìm được ở góc tường, vẽ lên nền sân một hình chữ nhật chia làm 10 ô vuông nhỏ (ô dân) và 2 hình bán nguyệt lớn ở hai đầu (ô quan). Quân cờ chẳng cần mua ở đâu xa, tụi mình nhặt luôn những viên sỏi cuội nhỏ ngoài sân hoặc gom hạt bưởi phơi khô từ trước Tết, còn hai viên "Quan" thì chọn hai hòn đá to đẹp nhất đặt vào.
Cái hay của Ô ăn quan là bạn phải nhẩm tính trước trong đầu xem nếu bốc ô này rải hết một vòng thì viên sỏi cuối cùng sẽ dừng ở đâu, liệu có tạo thành khoảng trống để "ăn" được ô nhiều quân hay ăn luôn được cả ô Quan của đối phương không. Đứa nào không chịu tính kỹ mà đi bừa là rất dễ rơi vào cảnh "hết dân", phải lấy sỏi của mình ra vay nợ để rải tiếp, lúc tổng kết ván nhìn đống sỏi đối phương gom được mà chỉ biết ngậm ngùi.
5. Bịt mắt bắt dê và Trốn tìm giữa đêm xuân vùng quê
Khi màn đêm buông xuống, không gian làng quê miền Bắc những ngày đầu xuân yên tĩnh và sâu lắng hơn hẳn phố thị ồn ào. Sau bữa cơm tối đầm ấm bên mâm cỗ đầy ắp bánh chưng, thịt đông, giò lụa, cả đám trẻ con trong họ lại ùa ra khoảng sân rộng chơi Bịt mắt bắt dê hoặc Trốn tìm (Ú tim).
Trốn tìm ở quê ngày Tết nó kịch tính gấp vạn lần ở thành phố vì địa hình có quá nhiều chỗ nấp hiểm hóc: từ gầm giường gỗ, sau cánh cửa buồng, góc bếp củi ám khói cho đến bụi chuối hay cây rơm ngoài vườn. Mình nhớ có lần đến lượt một đứa phải úp mặt vào cột nhà đếm từ 5, 10, 15... đến 100, cả lũ ở ngoài rủ nhau chạy tọt hết vào phòng khách trùm chăn bông xem chương trình Táo Quân và ngồi bóc hạt dẻ cười ăn ngon lành, để mặc thằng bé đi tìm suốt nửa tiếng đồng hồ ngoài sân tối om mà không thấy bóng dáng ai, vừa sợ ma vừa tủi thân khóc ầm lên làm người lớn phải chạy ra dỗ.
6. Tại sao những trò chơi ấy giờ chỉ còn trong ký ức?
Bây giờ khi mình đã là học sinh cấp 3, mỗi dịp Tết về quê ngoại nhìn lại khoảng sân gạch năm xưa thấy mọi thứ đã thay đổi quá nhiều. Những mảnh vườn đất sét, bờ ao hay rặng chuối giờ đã được bê tông hóa, lát gạch sạch sẽ khang trang hơn. Nhưng đổi lại, cái không khí náo nhiệt tiếng cười đùa chạy nhảy của đám trẻ con trong xóm cũng vơi đi hẳn.
Sau bữa cơm tất niên hay sáng mùng 1 nhận phong bao lì xì xong, lũ trẻ bây giờ thường chọn cách ngồi thu lu một góc trên ghế sofa, mỗi đứa cầm một chiếc điện thoại thông minh hoặc máy tính bảng dán mắt vào màn hình. Thuật toán của các nền tảng video ngắn và những tựa game online đồ họa bắt mắt đã cuốn chặt sự chú ý của tụi nhỏ, chẳng còn ai mặn mà với việc nhào đất sét bẩn tay hay quỳ gối bắn bi ngoài trời lạnh nữa. Ngay cả các bậc phụ huynh thời nay cũng ngại cho con cái chơi các trò vận động ngoài trời vì sợ con lấm bẩn quần áo đẹp hoặc sợ nhiễm lạnh ốm đau ngày Tết.
Dẫu biết xã hội phát triển thì thói quen giải trí cũng phải chuyển mình theo thời đại công nghệ số, nhưng đôi lúc ngồi ngẫm lại mình vẫn thấy thế hệ cuối 2k tụi mình thật sự may mắn vì đã kịp trải qua những cái Tết tuổi thơ trọn vẹn, mộc mạc và gắn kết tình cảm anh em bè bạn đến thế.
Đừng quên nhấn vào chiếc chuông màu xanh dưới góc phải màn hình để nhận thông báo mới nhất từ Tết Pro nhé.
Lời kết
Cảm ơn các bạn đã đọc bài viết này, đến đây chúng tôi chúc bạn một ngày tốt lành và hạnh phúc bên người thân và gia đình nhé. Tạm Biệt.
Copyright © Tết Pro
