Mở đầu
Nếu anh em nào theo dõi mình từ lâu thì chắc vẫn nhớ hồi tháng 3 năm nay, mình đã phải đưa ra một quyết định khá tiếc nuối là nhượng lại hai đứa con tinh thần mang tên "Đêm Giao Thừa" và "Chiều Cuối Năm" cho bên công ty chủ quản khác vì không đủ kinh phí và thời gian ôm đồm hết. Dù đã chia tay hai blog đó nhưng cái máu viết lách về văn hóa cổ truyền trong người mình thì chưa bao giờ tắt cả, mình vẫn còn giữ lại blog "Tết Pro" và cả ngôi nhà Tết Pro này để thỉnh thoảng ngồi gõ phím tâm sự với anh em. Thời đại bây giờ người ta dùng AI gõ vài câu lệnh chưa đầy 30 giây là xào nấu ra một bài viết hàng nghìn chữ khô khan vô hồn, đọc vài dòng là ngửi thấy mùi công nghiệp ngay. Mình thì vẫn giữ đúng lời hứa với độc giả từ ngày đầu lập blog: tự ngồi gõ từng chữ bằng chính chất xám, trí nhớ và trải nghiệm thật của bản thân. Hôm nay, nhân một ngày trời trở gió, hãy cùng mình ngược dòng ký ức điểm lại những hình ảnh bình dị nhưng cứ hễ nhìn thấy là người miền Bắc tụi mình biết ngay Tết đang về rất gần rồi nhé!
1. Mưa phùn, mưa bụi lất phất và cái "rét ngọt" đặc sản
Nhắc đến Tết miền Bắc thì thứ đầu tiên đập vào giác quan không phải là món ăn hay đồ trang trí gì cao siêu đâu, mà chính là thời tiết. Ở mấy bài viết tìm hiểu về các loại mưa hồi tháng 4 mình cũng từng giải thích khá kỹ cho anh em rồi đó, cái kiểu thời tiết "mưa xuân" thực chất là sự kết hợp của mưa phùn và mưa bụi. Nó là thứ đặc sản chỉ riêng miền Bắc tụi mình mới có.
Anh em cứ thử tưởng tượng xem, bầu trời những ngày giáp Tết lúc nào cũng một màu xám xịt, âm u, chẳng thấy mặt trời đâu. Mưa bụi thì hạt nó siêu nhỏ, nhỏ đến mức mắt thường nhìn ra ngoài sân chẳng thấy hạt mưa nào rơi, nhưng cứ thử xách xe máy chạy ra đường không mặc áo mưa khoảng 10 phút xem, những hạt nước li ti bay lơ lửng trong không khí sẽ bám đầy lên tóc, lên vai áo khoác dạ, tạo thành một lớp sương mờ mờ ẩm ướt. Kèm theo đó là từng đợt gió mùa đông bắc thổi về mang theo cái lạnh mà các cụ hay gọi là "rét nàng Bân" hay "rét ngọt". Tại sao lại gọi là rét ngọt? Vì cái lạnh đó nó không buốt khô rát da như hồi đầu đông, mà nó lành lạnh, ẩm ẩm, thở ra khói trắng xóa, khiến người ta chỉ muốn mặc chiếc áo phao thật dày, quàng khăn len kín cổ rồi xuýt xoa chà hai bàn tay vào nhau.
2. Sắc hồng đào Nhật Tân và những chuyến xe chở quất hối hả chiều cuối năm
Hoa đào Bắc - Linh hồn không thể thay thế
Nếu như anh em miền Nam tự hào với sắc vàng rực rỡ của hoa mai dưới nắng ấm, thì người miền Bắc lại gửi trọn tâm tư vào sắc hồng của hoa đào. Hoa đào ngoài Bắc cũng có dăm bảy loại chứ không phải chỉ có một kiểu đâu nhé. Nào là đào bích với cánh hoa dày, màu hồng thẫm rực rỡ thường được các gia đình trồng trong chậu to đặt giữa phòng khách; nào là đào phai cánh mỏng màu hồng phấn nhẹ nhàng thanh tao; rồi mấy năm gần đây dân tình lại cực kỳ chuộng các cành đào rừng dáng huyền được chở từ trên vùng cao Sơn La, Lào Cai xuống, hay những cành đào dăm nhỏ xinh cắm trong bình gốm đặt ngay góc bàn làm việc.
Mình sống ở Hà Nội nên cái cảnh tượng này ngấm vào máu từ hồi còn bé tí. Cứ tầm sau ngày 23 tháng Chạp tiễn ông Công ông Táo về trời xong, dọc các con đường từ chợ hoa Quảng Bá, Nghi Tàm kéo dài xuống phố Hàng Lược là rực một màu hồng của hoa đào và màu cam vàng của quất cảnh. Hình ảnh đẹp nhất mà mình luôn nhớ mãi là vào khoảng 5 - 6 giờ chiều những ngày 27, 28 Tết, khi đèn đường vừa bật sáng trong màn sương mờ, dòng người tan tầm hối hả nối đuôi nhau. Phía sau yên xe máy của các ông bố, các anh thanh niên là những cành đào được buộc dây gọn gàng, cành hoa rung rinh theo từng nhịp xe nhích từng chút một giữa phố phường đông đúc. Nhìn cảnh đấy thôi là biết ai cũng đang mong ngóng trở về trang hoàng lại tổ ấm của mình.
Cây quất trĩu quả và chậu thủy tiên kiêu sa
Đi kèm với cành đào thì làm sao thiếu được cây quất. Người miền Bắc chọn quất kỹ tính lắm nha anh em! Một cây quất đạt chuẩn "xịn sò con bò" để rước về nhà là phải hội tụ đủ "tứ quý": dáng cây đẹp, quả chín vàng mọng to tròn, phải có cả quả xanh, có hoa trắng muốt đang nở và có cả lộc non xanh biếc mới nhú. Ngoài ra, với nhiều gia đình Hà Nội gốc xưa, hình ảnh bát hoa thủy tiên được gọt tỉa củ cầu kỳ để canh đúng thời khắc Giao thừa bung nở những cánh hoa trắng ngần, tỏa hương thơm thanh khiết cũng là một nét văn hóa cực kỳ tinh tế mà không phải vùng miền nào cũng có.
3. Nồi bánh chưng đỏ lửa và mùi khói bếp ở quê bà ngoại
À rồi, đến cái phần này là bao nhiêu ký ức tuổi thơ ở quê lại ùa về trong đầu mình đây này. Bây giờ ở thành phố hiện đại rồi, nhiều nhà bận rộn hoặc ngại khói bụi nên thường đặt mua sẵn vài cặp bánh chưng ngoài chợ về thắp hương cho nhanh gọn lẹ. Nhưng ở các vùng quê miền Bắc, hay như ở nhà bà ngoại mình dưới quê, tục lệ tự gói và luộc bánh chưng bằng bếp củi vẫn được giữ nguyên vẹn không lệch đi đâu một li nào.
Cái cảm giác sáng 27, 28 Tết, trời thì rét căm căm dưới 10 độ C, ngồi bên chậu nước giếng lạnh buốt cả mười đầu ngón tay để rửa từng tàu lá dong xanh mướt rồi đem dựng cho ráo nước, nghĩ lại vừa thấy khổ vừa thấy vui. Sau khi người lớn ngồi gói những chiếc bánh vuông vức bằng khuôn gỗ hoặc gói tay điêu luyện với gạo nếp cái hoa vàng, đỗ xanh đồ chín nắm tròn và miếng thịt ba chỉ ướp tiêu thơm phức, lũ trẻ con tụi mình sẽ hóng nhất là phần gạo và đỗ thừa. Bà ngoại sẽ dùng chỗ nguyên liệu cuối cùng đó để gói cho mỗi đứa một chiếc "bánh chưng con" (hay còn gọi là bánh góc, bánh cóc) bé bằng nắm tay, buộc dây lạt riêng để làm dấu.
4. Hương nước lá mùi già chiều 30 Tết và mâm cỗ cúng tất niên
Nếu ai hỏi mình mùi hương nào đại diện cho chiều 30 Tết ở miền Bắc, mình sẽ trả lời ngay không cần suy nghĩ 1 giây: đó là mùi nước lá mùi già. Cây rau mùi (ngò rí) để già tới lúc trổ hoa trắng nhỏ li ti, kết thành những chùm hạt tròn xoe màu xanh tím, được các bà các mẹ mua từng bó lớn ngoài chợ về rửa sạch rồi đun sôi trong một nồi nước thật to.
Khi nồi nước lá mùi già sôi lên, tinh dầu từ thân, rễ và hạt mùi tỏa ra khắp căn nhà một mùi hương ấm áp, cay nhẹ và thanh tịnh vô cùng. Người miền Bắc quan niệm tắm nước lá mùi già vào chiều cuối năm là để gột rửa hết những điều xui xẻo, muộn phiền, bụi bặm của năm cũ, giúp cơ thể thơm tho, tinh thần sảng khoái để sẵn sàng đón nhận sinh khí may mắn của năm mới.
Bát thịt đông và dưa hành muối trên mâm cỗ Bắc
Mâm cỗ Tết miền Bắc là sự kết hợp cực kỳ chặt chẽ với khí hậu mùa đông. Hình ảnh khiến bất cứ người con xa quê nào nhìn thấy cũng phải nuốt nước miếng chính là đĩa thịt nấu đông đi kèm với đĩa dưa hành muối. Thịt chân giò, bì lợn, tai lợn xào cùng mộc nhĩ, nấm hương và hạt tiêu đập dập, ninh nhừ rồi múc ra bát để ngoài hiên nhà. Nhờ cái lạnh tự nhiên của tiết trời miền Bắc mà chẳng cần đến tủ lạnh, bát thịt tự động đông cứng lại, lớp mỡ mỏng bên trên trắng mịn còn phần nước thạch bên dưới trong veo như hổ phách.
Khi ăn, úp ngược bát thịt đông ra đĩa, xắn một miếng thạch thịt mát lạnh, béo ngậy nhưng không hề ngấy, kẹp thêm một củ hành muối trắng ngần chua chua cay cay, chấm chút nước mắm rắc hạt tiêu rồi ăn với cơm nóng. Bên cạnh đó là bát canh măng khô ninh móng giò bốc khói, đĩa giò lụa cắt khoanh, đĩa nem rán vàng ruộm và con gà trống thiến luộc da vàng óng ngậm bông hoa hồng đỏ trên mâm cúng. Chỉ cần nhìn thấy mâm cơm ấy thôi là thấy cả bầu trời Tết sum vầy.
5. Màn hình TV bật Táo Quân và phố phường vắng lặng sáng Mùng 1
Đêm 30 Tết, sau khi ăn bữa cơm tất niên xong xuôi, hình ảnh quen thuộc trong hầu hết các gia đình miền Bắc từ nông thôn đến thành thị là cả nhà quây quần trên ghế sofa, vừa嗑 hạt hướng dương, hạt dẻ cười, vừa dán mắt vào màn hình TV xem chương trình Gặp nhau cuối năm - Táo Quân trên sóng VTV. Dù có những năm kịch bản thay đổi hay format chương trình có khác đi, nhưng tiếng nhạc hiệu cùng giọng nói quen thuộc của Ngọc Hoàng, Nam Tào, Bắc Đẩu lúc 20h00 tối 30 Tết vẫn như một chiếc đồng hồ báo thức nhắc mọi người rằng năm cũ chỉ còn tính bằng giờ.
Một trải nghiệm cá nhân cực kỳ thú vị mà năm nào mình cũng cố thức hoặc dậy thật sớm để tận hưởng: Đó là khoảnh khắc bước ra đường vào lúc 6h - 7h sáng Mùng 1 Tết. Hà Nội ngày thường vốn đông đúc, ồn ào tiếng còi xe và khói bụi đến ngạt thở, thế nhưng sáng Mùng 1 lại khoác lên mình một vẻ bình yên đến lạ kỳ. Đường phố vắng tanh, sạch bóng, trên vỉa hè chỉ điểm xuyết xác pháo hoa giấy màu hồng từ đêm Giao thừa, quyện trong không khí lạnh là mùi hương trầm thơm dịu bay ra từ các khung cửa gỗ của từng ngôi nhà.
Sau đó khoảng 8 - 9h sáng, phố phường mới bắt đầu nhộn nhịp trở lại bởi hình ảnh các gia đình diện quần áo mới tinh tươm, các bà các mẹ cùng hội chị em xúng xính trong tà áo dài truyền thống đi lễ chùa đầu năm hoặc đi chúc Tết họ hàng. Những chiếc phong bao lì xì đỏ thắm được trao tận tay cùng những lời chúc sức khỏe, học hành đỗ đạt tạo nên một khởi đầu năm mới tràn đầy hy vọng.
Đừng quên nhấn vào chiếc chuông màu xanh dưới góc phải màn hình để nhận thông báo mới nhất từ Tết Pro nhé. Nếu bạn là người con miền Bắc hoặc từng trải nghiệm cái Tết miền Bắc, hình ảnh nào làm bạn nhớ nhất? Hãy để lại 1 lượt share và commnet chia sẻ cảm nghĩ của bạn ở phía dưới cho mình biết với nha!
Lời kết
Cảm ơn các bạn đã đọc bài viết này, đến đây chúng tôi chúc bạn một ngày tốt lành và hạnh phúc bên người thân và gia đình nhé. Tạm Biệt.
Copyright © Tết Pro
