Mở đầu
Hello, xin chào tất cả các bạn độc giả yêu quý đang đọc bài viết tiếp theo của mình trên Tết Pro! Không biết mấy ngày hôm nay chỗ anh em thời tiết thế nào rồi, chứ ở ngoài Hà Nội chỗ mình là bắt đầu ngửi thấy mùi gió mùa về rõ lắm rồi đấy. Sáng nay mình đạp xe đi học dọc con đường THPT Việt Đức để tới trường, gió heo may cuối tháng 9 thổi se se lạnh qua lớp áo đồng phục, mấy chiếc lá sấu vàng cứ thế xoay tít rồi rụng đầy xuống vỉa hè. Tự dưng đang ngồi trong lớp căng não giải đống đề ôn thi THPTQG 2027 mà đầu óc mình cứ treo ngược cành cây, bụng bảo dạ: "Ơ thế là sắp hết năm rồi đấy, chẳng mấy mà lại đến Tết!".
Nếu anh em nào theo dõi mình từ lâu thì chắc đều biết ngoài blog công nghệ này ra, mình từng có một niềm đam mê cực kỳ lớn với các blog viết về văn hóa cổ truyền như "Đêm Giao Thừa", "Chiều Cuối Năm" hay hiện tại là dự án "Tết Pro". Hồi tháng 3 vừa rồi lúc phải bấm bụng nhượng lại hai blog Tết kia cho đơn vị khác quản lý vì không gồng nổi kinh phí với thời gian, thật sự mình tiếc đứt cả ruột. Nhưng cái máu viết lách về Tết trong người mình thì chả bao giờ tắt được cả.
Thường thì khi nhắc tới Tết miền Bắc, người ta hay tả về sắc hồng của hoa đào Nhật Tân, cây quất trĩu quả hay cái rét ngọt cắt da cắt thịt kèm theo mưa phùn nồm ẩm đúng không? Nhưng đối với cá nhân mình, thứ giữ trọn cái "hồn" của Tết Bắc Bộ lại nằm ở thính giác cơ. Hôm nay anh em hãy tạm gác lại mấy dòng code khô khan sang một bên, ngồi xuống đây cùng mình tua lại cuốn băng ký ức về những âm thanh đặc trưng nhất của Tết miền Bắc: từ tiếng pháo nổ, tiếng chuông chùa ngân nga cho tới tiếng cười và những lời chúc Tết rộn ràng nhé!
1. Tiếng pháo đêm Giao thừa: Thứ âm thanh làm tim đập thình thịch
Thú thật với anh em là mình sinh năm 2009, tức là lúc mình cất tiếng khóc chào đời thì bánh pháo tép, pháo đùng đã bị cấm đốt từ đời tám hoánh nào rồi. Thế nhưng cái âm thanh "đì đùng" của pháo ngày Tết lại chưa bao giờ biến mất khỏi ký ức tuổi thơ của thế hệ 2k tụi mình cả.
Hồi mình còn bé tí, cứ mỗi dịp 29, 30 Tết về quê ngoại ăn Tết, ngồi thu lu bên bếp củi hồng rực trông nồi bánh chưng chờ vớt cái bánh cóc nhỏ xíu, mình lại được nghe ông ngoại với các bác kể chuyện Tết xưa. Ông kể ngày trước ở miền Bắc mà thiếu tiếng pháo Bình Đà thì coi như mất nửa cái Tết. Đúng thời khắc giao thừa, cả làng cả xóm đồng loạt châm lửa, tiếng pháo nổ giòn giã kéo dài hàng chục phút đồng hồ, nghe rát cả màng nhĩ mà ai nấy đều cười tươi rói. Sáng mùng 1 bước chân ra ngõ là xác pháo giấy hồng điều phủ kín mặt gạch, đi lên nghe sột soạt dưới đế giày. Nghe ông kể thôi mà một thằng nhóc chưa từng được cầm bánh pháo cối như mình cũng thấy rạo rực cả người.
Đấy là chuyện của ngày xưa, còn Tết miền Bắc mấy năm gần đây thì sao? Phải công nhận từ lúc người dân được phép đốt pháo hoa không tiếng nổ của Bộ Quốc Phòng (loại giàn phun viên, giàn nhấp nháy Z121 ấy), không khí đêm 30 Tết ở miền Bắc "cháy" hơn hẳn! Nó không nổ đoàng đoàng làm rung cửa kính như pháo cối, mà nó phát ra cái tiếng "xẹt... bụp... lách tách... xèo xèo" cực kỳ vui tai.
Mình nhớ như in đêm Giao thừa Tết năm ngoái. Đúng 11 giờ 55 phút đêm, khi chương trình Táo Quân trên tivi vừa chạy dòng chữ kết thúc và chuyển sang cầu truyền hình đếm ngược, mình vội vàng khoác thêm cái áo phao dày cộp rồi chạy tọt lên sân thượng tầng 3. Trời Hà Nội lúc ấy lạnh tầm 13 độ, mưa bụi bay lất phất làm ướt cả mặt. Đúng 0 giờ 00 phút! Từ khắp các mái nhà xung quanh khu phố mình ở, hàng trăm giàn pháo hoa Z121 đồng loạt phụt sáng lên bầu trời đêm đặc quánh. Tiếng viên pháo phụt ra khỏi ống giấy nghe "bụp, bụp" liên hồi, hòa cùng tiếng nổ trầm đục, vang rền "ùng... oàng" từ trận địa pháo hoa tầm cao ngoài Hồ Tây và Hồ Gươm vọng về.
Cái âm thanh trầm nặng của pháo hoa tầm cao nó dội thẳng vào lồng ngực mình, làm tim đập thình thịch theo từng nhịp sáng trên trời. Còn nếu hôm nào về quê ăn Tết thì ối dồi ôi, bên cạnh pháo Z121 kiểu gì cũng có vài thanh niên trong làng lén đốt mấy quả pháo tự chế hay pháo lậu ở cuối xóm. Đang yên đang lành tự nhiên nghe "ĐOÀNG" một phát chát chúa, chó trong xóm sủa inh ỏi cả một góc trời, người lớn thì mắng yêu mấy câu còn bọn trẻ con tụi mình thì hò reo ầm ĩ. Cái mùi khói thuốc pháo ngai ngái, khét lẹt quyện vào làn sương lạnh miền Bắc tạo ra một thứ cảm giác cứ gọi là phê không tả nổi!
2. Tiếng chuông chùa ngân nga và tiếng rao muối đêm Mùng 1
Nếu như lúc 0 giờ là bản giao hưởng ồn ào, náo nhiệt của pháo hoa, thì chỉ cần bước qua 12 giờ rưỡi đêm thôi, đất trời miền Bắc lại chuyển sang một thái cực âm thanh hoàn toàn khác.
Khi những tia sáng cuối cùng trên bầu trời tắt lịm và khói pháo bắt đầu tan vào màn mưa xuân, cả không gian bỗng chìm vào một sự tĩnh mịch đến lạ kỳ. Đây chính là lúc tiếng chuông chùa lên ngôi. Ở miền Bắc, từ những ngôi chùa cổ kính giữa lòng thủ đô như chùa Trấn Quốc, chùa Quán Sứ cho đến từng ngôi chùa làng rêu phong nằm nép mình dưới gốc đa đầu xóm, tiếng chuông đồng bắt đầu ngân vang từng hồi chậm rãi: "Boong... boong...".
Anh em đã bao giờ đứng ngoài hiên nhà lúc 1 giờ sáng mùng 1 Tết, hai tay đút túi áo khoác, thở ra làn khói trắng xóa rồi lắng nghe tiếng chuông chùa vọng lại từ xa chưa? Âm thanh của quả đại hồng chung bằng đồng nó không gắt, mà nó trầm, ấm và có độ ngân rất dài. Sóng âm lan qua mặt hồ, xuyên qua những tán cây bàng trụi lá mùa đông rồi chạm vào tai người nghe. Mọi sự xô bồ, mệt mỏi của 365 ngày chạy deadline, học hành thi cử căng thẳng tự nhiên trôi tuột đi đâu mất. Trong lòng mình lúc ấy chỉ còn lại một sự bình yên và thành kính khó tả, khi nhìn thấy khói hương trầm trên bàn thờ gia tiên đang bay lên nghi ngút và nghe tiếng mẹ lầm rầm khấn vái ngoài sân.
Đặc sản âm thanh phố Bắc: "Ai muối đê!"
Nhắc đến âm thanh đêm giao thừa rạng sáng mùng 1 ở miền Bắc, đặc biệt là khu vực Hà Nội và các tỉnh đồng bằng sông Hồng mà bỏ qua tiếng rao muối thì đúng là thiếu sót lớn. Khi tiếng chuông chùa vừa dứt, ngoài con ngõ nhỏ vắng tanh ánh đèn vàng vọt sẽ vang lên tiếng rao kéo dài, trầm ấm của những cô, những bác đi xe đạp thồ:
Nhiều bạn ở miền Nam hay miền Trung đọc tới đây có khi thấy lạ, tự hỏi sao mới đêm mùng 1 Tết người ta đã đi bán muối làm gì. Nhưng với người miền Bắc tụi mình, câu ca dao "Đầu năm mua muối, cuối năm mua vôi" đã ăn sâu vào tiềm thức bao đời nay rồi. Tiếng rao muối giữa đêm lạnh không đơn thuần là tiếng rao mưu sinh, mà nó là âm thanh mang lại vận may. Người ta gọi cô bán muối lại, mua một túi muối hạt trắng tinh được đong đầy có ngọn (tuyệt đối không gạt ngang miệng bát vì sợ mất lộc) để cầu mong một năm mới tình cảm gia đình thêm mặn mà, gắn kết và xua đuổi những điều xui xẻo của năm cũ. Tiếng bánh xe đạp lộc cộc trên mặt đường ướt mưa phùn cùng tiếng rao ngân dài trong đêm vắng tạo nên một nét chấm phá cực kỳ hoài niệm.
3. Tiếng cười ngày Tết: Khi chiếc điện thoại thông minh bị "ra rìa"
Thử nghĩ mà xem, ngày thường trong năm cuộc sống của chúng ta diễn ra thế nào? Đi học, đi làm từ sáng tới tối mịt. Về đến nhà ăn xong bữa cơm là bố bấm điện thoại đọc báo, mẹ lướt Facebook xem livestream bán quần áo, còn anh em mình thì chui tọt vào phòng đóng kín cửa, không cày game thì cũng ngồi gõ code hoặc lướt TikTok hàng giờ đồng hồ. Căn nhà nhiều lúc im ắng đến mức chỉ nghe thấy tiếng quạt gió máy tính kêu vù vù.
Thế nhưng khi Tết miền Bắc gõ cửa, toàn bộ cái sự im lặng công nghiệp ấy bị đập tan tành bởi tiếng cười nói rôm rả!
Tiếng cười bắt đầu rộn lên từ chiều 28, 29 Tết, khi những người con đi làm ăn xa lục tục kéo vali về quê. Mình thích nhất là cái âm thanh hỗn độn nhưng cực kỳ ấm cúng ở dưới gian bếp nhà bà ngoại. Nào là tiếng lá dong sột soạt khi bà và mẹ ngồi lau khô từng tàu lá, tiếng đỗ xanh đãi trong chậu nước rào rào, tiếng dao băm nhân thịt làm nem rán "cộc cộc cộc" đều tăm tắp trên chiếc thớt gỗ nghiến dày cộp, cộng thêm tiếng mỡ sôi "xèo xèo" thơm nức mũi. Xen giữa những tạp âm bếp núc ấy là tiếng các dì, các cậu ngồi buôn đủ thứ chuyện trên trời dưới bể rồi cười phá lên sảng khoái.
Đỉnh cao của tiếng cười đêm 30 Tết ở miền Bắc thì chắc chắn phải gọi tên khung giờ 20h00 với chương trình Gặp nhau cuối năm - Táo Quân. Dù mấy năm gần đây lên mạng xã hội cứ thấy người ta tranh cãi nhau ỏm tỏi rằng Táo Quân nhạt đi, không còn đỉnh như thời 2016 - 2019 nữa, nhưng mình đố nhà nào ở miền Bắc tối 30 Tết mà không bật VTV1 lên đấy! Đôi khi người ta bật tivi không phải để soi từng câu thoại, mà chỉ để nghe cái giọng đanh đá chua ngoa của Bắc Đẩu, giọng khàn khàn của Nam Tào và tiếng nhạc chế vang lên trong nhà. Cả đại gia đình từ ông bà già tóc bạc phơ đến mấy đứa cháu lít nhít ngồi quây quần trên tấm thảm trải sàn, tay vừa bóc hạt hướng dương, hạt dẻ cười cắn "tanh tách", miệng vừa bình luận rôm rả rồi cười nghiêng ngả khi các Táo cà khịa trúng một cái trend nào đó trong năm.
Còn lũ học sinh cấp 3 tụi mình thì sao? Tiếng cười của tụi mình nằm ở mấy ván bài Tiến lên, bài Uno phạt búng tai đỏ chót hay quẹt nhọ nồi lên mặt nhau bên chiếu rượu của người lớn. Cái âm thanh hò hét "Đôi thông đây! Chặt heo!", tiếng cười nắc nẻ khi có đứa bị thối hai, nó chân thật và sống động gấp vạn lần mấy cái icon "Haha" vô hồn trên màn hình Messenger.
4. Tiếng chúc Tết rộn ràng: Lời nói trao đi, phong bao đỏ nhận về
Sau một đêm thức trắng đón giao thừa, sáng mùng 1 Tết miền Bắc mở ra bằng một bầu không khí trang nghiêm nhưng cũng không kém phần náo nhiệt. Mở mắt dậy lúc 7 giờ sáng, âm thanh đầu tiên lọt vào tai không phải là tiếng chuông báo thức iPhone ám ảnh mỗi ngày đi học, mà là tiếng nhạc xuân phát ra từ chiếc loa thùng của bác hàng xóm. Không hiểu sao ở miền Bắc, cứ sáng mùng 1 là kiểu gì cũng có nhà bật mấy bản nhạc bất hủ của Boney M, Modern Talking hoặc bài "Ngày Tết quê em" vang khắp cả xóm, nghe phát là thấy tinh thần phấn chấn hẳn lên.
Người miền Bắc vốn trọng lễ nghi và cách ăn nói, thế nên tiếng chúc Tết trong ba ngày đầu năm mới là cả một nghệ thuật giao tiếp cực kỳ thú vị. Mình tạm chia tiếng chúc Tết mà mình hay nghe được thành mấy "tầng" âm thanh thế này cho anh em dễ hình dung:
5. Đừng để âm thanh Tết Bắc chìm vào sự im lặng của công nghệ
Viết đến đây, tự nhiên mình lại ngẫm nghĩ hơi sâu một chút dưới góc nhìn của một đứa làm công nghệ và viết blog ở năm 2026. Hiện nay AI và các nền tảng mạng xã hội phát triển đến mức khủng khiếp rồi. Đêm 30 Tết, thay vì sang tận nhà hàng xóm hay gọi điện hỏi thăm nhau, người ta chỉ cần mất đúng 5 giây lên nhờ ChatGPT hay Gemini soạn hộ một đoạn văn chúc Tết sướt mướt, rồi bấm nút "Chuyển tiếp" (Forward) hàng loạt cho 50 người trên Zalo. Thậm chí cả việc mừng tuổi đầu năm giờ cũng biến thành quét mã QR chuyển khoản ngân hàng.
Đúng là tiếng "ting ting" báo tiền về tài khoản nghe cũng vui tai đấy, nhưng nó lạnh lẽo lắm anh em ạ! Một dòng tin nhắn văn mẫu do AI nhàoặn không bao giờ có được độ rung cảm của một lời chúc nói trực tiếp khi nhìn vào mắt nhau giữa làn khói hương ngày mùng 1. Và cái tiếng thông báo điện thoại cũng chẳng thể nào thay thế được tiếng phong bao giấy đỏ sột soạt trao tận tay kèm cái xoa đầu ấm áp của ông bà.
Đó cũng chính là lý do vì sao suốt thời gian qua, dù làm việc với code, API và máy chủ mỗi ngày, mình vẫn giữ vững tôn chỉ trên Tết Pro: kiên quyết tự gõ từng dòng chữ bằng chất xám, bằng trí nhớ và trái tim của một con người thật chứ không bao giờ phó mặc cho AI viết bài hộ. Bởi vì một cỗ máy dù có thông minh đến mấy cũng đâu thể nào nghe được tiếng mưa bụi rơi trên tàu lá chuối đêm 30, đâu biết được cảm giác giật mình thon thốt khi nghe tiếng pháo nổ đầu ngõ, hay cái cảm giác nghẹn ngào khi nghe tiếng chuông chùa ngân vang báo hiệu ông bà bố mẹ mình lại thêm một tuổi mới?
Nếu Tết năm nay về quê hay ở lại phố, anh em hãy thử một lần cất chiếc điện thoại vào sâu trong túi áo khoác, tháo cặp tai nghe AirPods ra khỏi tai và mở rộng mọi giác quan để lắng nghe trọn vẹn bản hòa âm của Tết miền Bắc nhé. Bởi vì thời gian trôi nhanh lắm, chúng ta càng lớn lên thì những âm thanh vô giá ấy lại càng trở nên quý hiếm hơn bao giờ hết.
Đừng quên nhấn vào chiếc chuông màu xanh dưới góc phải màn hình để nhận thông báo mới nhất từ Tết Pro nhé. Nếu anh em có kỷ niệm nào đáng nhớ về âm thanh ngày Tết ở quê mình thì hãy để lại commnet ở phía dưới để chúng ta cùng nhau tâm sự nha!
Lời kết
Cảm ơn các bạn đã đọc bài viết này, đến đây chúng tôi chúc bạn một ngày tốt lành và hạnh phúc bên người thân và gia đình nhé. Tạm Biệt.
