Mở đầu
Hello anh em! Lại là mình đây. Dạo này mình thấy có kha khá đứa em họ với mấy đứa bạn lớp mình suốt ngày ôm điện thoại cày anime với xem VTuber trên Bilibili, hỏi ra thì mới biết cái app này giờ hot phết chứ chẳng đùa, xem drama YouTube xong lại nhảy qua Bilibili xem bản không che hoặc bản có sẵn vietsub nhanh hơn. Mình thì lười xem drama lắm nhưng có đứa bạn nhờ mình xem giúp cái điều khoản dịch vụ trước khi nó đăng ký tài khoản, vì nó đọc tiếng Trung với tiếng Anh không hiểu gì cả, thế là mình mới ngồi lục lại cả đống Terms of Service với Privacy Policy của Bilibili để dịch nghĩa hộ bạn. Ngồi đọc xong thì thấy có vài cái đáng để chia sẻ lại cho anh em biết trước khi bấm nút "Đăng ký" đấy.
Bài này mình không có ý bôi xấu hay là anti Bilibili đâu nhé, nội dung trên đó nhiều cái hay thật, mình cũng follow vài kênh xem review phim. Chỉ là quyền riêng tư dữ liệu là cái mà giới trẻ tụi mình hay bỏ qua nhất, cứ ấn "Đồng ý" xong lướt tiếp, đọc thì dài mà chữ bé tí thì ai mà đọc hết được đúng không nào. Vậy nên mình đọc hộ anh em rồi, cùng xem thử nhé.
Bilibili là gì mà giờ hot vậy?
Chắc cũng phải có vài bạn chưa biết Bilibili là cái gì, mình giải thích sương sương trước. Đây là nền tảng chia sẻ video kiểu như YouTube nhưng xuất xứ từ Trung Quốc, ban đầu nó chỉ là chỗ cho dân mê anime, manga với game (thường gọi tắt là ACG) tụ tập lại xem và thả bình luận trôi ngang qua màn hình, cái kiểu bình luận bay bay đó dân tình hay gọi là "đạn mạc" hoặc bullet chat ấy. Giờ thì nó phình to ra thành cả nền tảng giải trí đa dạng luôn, có VTuber riêng của hãng, có phim, có game, người ta còn dùng để phát live stream học tập kiểu "cùng học với tôi" nữa cơ.
Vì server chính đặt ở Trung Quốc và công ty mẹ cũng nằm ở đó nên đương nhiên nó phải tuân theo luật của Trung Quốc rồi, cái này mới là chỗ mình muốn nói ở bài viết này đây, vì luật bảo vệ dữ liệu người dùng của mỗi quốc gia nó khác nhau lắm.
Đăng ký tài khoản cần cái gì?
Cái đầu tiên đập vào mắt mình lúc đọc là số điện thoại. Bilibili bắt buộc phải xác minh bằng số điện thoại mới tạo được tài khoản, kể cả tài khoản quốc tế dành cho người ở ngoài Trung Quốc cũng thế, chỉ khác là giờ họ cho nhập số nước ngoài luôn chứ không cần sim Trung Quốc như hồi trước nữa (mình đọc thấy khoảng 2021 họ mới mở cho quốc tế). Có vài nơi thì cho đăng ký bằng email thay vì số điện thoại, tùy khu vực mà giao diện hiện ra khác nhau.
Đến đây thì vẫn bình thường thôi, na ná mấy app khác thôi đúng không. Nhưng cái làm mình hơi giật mình là để dùng được vài tính năng như livestream hoặc chơi một số game do Bilibili phát hành, họ yêu cầu phải "xác thực định danh thật" (real-name verification), tức là bạn phải gửi ảnh CMND/CCCD hoặc hộ chiếu, kèm theo đó là một tấm ảnh selfie bạn đang cầm giấy tờ đó trước mặt để họ đối chiếu khuôn mặt. Cái này áp dụng mạnh với người dùng ở Trung Quốc đại lục, còn người nước ngoài thì có quy trình riêng gửi qua email hỗ trợ, cũng vẫn phải nộp ảnh giấy tờ tùy thân y chang vậy.
Đọc đến đoạn này mình nghĩ ngay đến đứa bạn mình, kiểu nó chỉ muốn xem VTuber vui vẻ thôi mà cuối cùng có khi phải gửi ảnh CCCD đi cho một công ty ở tận Trung Quốc, nghe hơi ghê ghê thật sự.
Vậy dữ liệu của mình họ dùng để làm gì?
Phần Privacy Policy của Bilibili viết khá dài dòng, na ná văn bản pháp lý thông thường thôi, nhưng tóm gọn lại thì họ thu thập kiểu dữ liệu sau đây:
Họ có ghi rõ là dữ liệu sẽ được ẩn danh hóa hoặc gộp chung lại để phục vụ phân tích xu hướng, nghiên cứu với thống kê, nghe thì có vẻ ổn áp đấy, nhưng cái đoạn khiến mình để ý nhất là họ có quyền chia sẻ dữ liệu cho bên thứ ba, các công ty liên kết trong tập đoàn (affiliates), hoặc đối tác kinh doanh, miễn là những bên đó "cam kết bảo mật thông tin". Cam kết là một chuyện, còn thực tế thế nào thì mình chịu, không kiểm chứng được.
Cái này mới là chỗ mình thấy cần lưu ý nhất
Lúc mình đọc mấy bản tổng hợp đánh giá điều khoản từ ToS;DR (một trang chuyên tóm tắt và chấm điểm điều khoản dịch vụ của các nền tảng lớn) thì họ có nêu vài điểm khá đáng chú ý về Bilibili, mình liệt kê lại nguyên văn ý chính cho anh em dễ hình dung:
Cái vụ "không cần báo trước" này thì thật ra khá nhiều nền tảng lớn cũng ghi y chang vậy, không chỉ riêng Bilibili đâu, nên anh em cũng đừng hoảng quá, chỉ là mình note lại để biết thôi.
Trẻ em dùng Bilibili thì sao?
Cái này mình thấy hay vì trong chính sách bảo mật của mảng game họ ghi khá rõ ràng, họ khuyến cáo phụ huynh phải hướng dẫn con em mình không được tự ý cung cấp thông tin cá nhân khi chưa có sự đồng ý của người giám hộ. Và nếu như họ phát hiện ra đã lỡ thu thập dữ liệu của một bạn nhỏ mà chưa được phép, thì họ sẽ xóa dữ liệu đó đi càng sớm càng tốt.
Nghe thì có vẻ có trách nhiệm đấy, nhưng mà cơ chế kiểm tra tuổi thật sự của Bilibili thì mình không thấy nói rõ ràng lắm, tức là ai cũng có thể khai tuổi bừa lúc đăng ký thôi, chả ai kiểm tra CCCD ngay từ đầu cả (trừ khi bạn xác thực real-name như mình nói ở trên). Nên phụ huynh nào có con em dùng app này thì chắc vẫn phải tự để mắt tới thôi, đừng trông chờ hết vào chính sách của nền tảng.
Vậy có nên dùng Bilibili không?
Câu hỏi này khó trả lời dứt khoát lắm, tùy vào việc bạn xài nó để làm gì thôi. Nếu bạn chỉ lướt xem video công khai, xem VTuber, đọc bình luận thì mức độ rủi ro cũng chả khác gì mấy so với dùng TikTok hay YouTube cả, đa phần nền tảng lớn nào cũng thu thập na ná kiểu dữ liệu như vậy thôi. Nhưng nếu bạn định xác thực real-name để chơi game hoặc để livestream kiếm tiền trên đó, thì bạn cần cân nhắc kỹ là mình có sẵn sàng gửi ảnh giấy tờ tùy thân cho một nền tảng chịu sự chi phối của luật một quốc gia khác hay không.
Mình thì mình vẫn dùng để xem vài clip thôi, chưa có ý định xác thực định danh làm gì cả. Đứa bạn mình sau khi mình gửi bài phân tích này thì nó quyết định thôi không xác thực real-name nữa, chỉ đăng ký bằng email cho lành, xem cho vui thôi chứ không livestream kiếm tiền gì trên đó.
Vài lời khuyên be bé cho anh em
Lời kết
Trên đây là mình chia sẻ những gì mình đọc được và tổng hợp lại từ chính sách, điều khoản sử dụng của Bilibili, kèm theo vài đánh giá cá nhân của mình về mức độ rủi ro. Mình không phải luật sư hay chuyên gia bảo mật gì cả, đây chỉ là góc nhìn của một đứa vừa ngồi đọc điều khoản dịch vụ giúp bạn thôi, nên anh em cứ đọc tham khảo, quan trọng nhất vẫn là tự mình vào đọc chính sách gốc trên trang của Bilibili trước khi quyết định đăng ký hay xác thực tài khoản nhé, đừng chỉ tin lời mình không thôi. Nếu anh em có trải nghiệm hay góc nhìn khác thì để lại bình luận phía dưới cho mình biết với, cũng như đừng quên share bài viết này cho bạn bè mình đang định dùng Bilibili đọc trước nha. Chúc các bạn một ngày học tập và làm việc thật hiệu quả. Xin chào và hẹn gặp lại!
Copyright © Tết Pro
