Hướng dẫn chọn Cây Nêu đón Tết

Mở đầu

Chẳng biết anh em thế nào, chứ với mình, cái mùi Tết nó không chỉ nằm ở nồi bánh chưng hay tiếng pháo đì đùng đâu. Với những đứa con lớn lên ở vùng quê Bắc Bộ như mình, Tết thực sự về là khi thấy bố vác cây tre dài thượt từ ngoài ngõ vào, chuẩn bị dựng Nêu.

Có một dạo, phong tục dựng cây Nêu ngày Tết dường như bị lãng quên, nhất là ở phố thị đất chật người đông. Nhưng mấy năm gần đây, mình thấy anh em bắt đầu "chơi" lại nét văn hóa này nhiều hơn. Không chỉ là tâm linh, đó là cái hồn, là tín hiệu báo tin cho đất trời rằng: "Nhà tôi đã sẵn sàng đón Tết!". Tuy nhiên, chọn cây tre làm Nêu thế nào cho chuẩn, cho đẹp, để cả năm may mắn, tài lộc thì không phải ai cũng rành. Hôm nay, nhân lúc rảnh rỗi ngồi trà đá vỉa hè, TetProVN xin chia sẻ lại chút kinh nghiệm "xương máu" và những bài học từ các cụ để lại về cách chọn và dựng cây Nêu chuẩn chỉ cho anh em tham khảo nhé.

Ý nghĩa thực sự của Cây Nêu ngày Tết

Trước khi đi vào phần chọn tre, anh em mình ngồi lại một chút về cái "lý" tại sao phải dựng Nêu. Ngày xưa các cụ kể sự tích "Sự tích cây Nêu" để xua đuổi quỷ dữ, giữ đất cho người lành. Cái ngọn tre vươn cao, treo cái khánh sành, gió thổi kêu leng keng để nhắc nhở lũ quỷ không được bén mảng tới. Nhưng với góc nhìn trải nghiệm của mình, cây Nêu còn là cái "định vị GPS" cho các cụ tổ tiên về ăn Tết. Giữa muôn vàn nhà cửa, nhìn thấy ngọn Nêu phấp phới cờ hoa, các cụ biết đường mà về ngự. Thế nên, việc chọn cây Nêu không được làm qua loa, đại khái. Nó là bộ mặt của gia chủ trong những ngày đầu năm mới.

Kinh nghiệm chọn Tre làm Nêu "chuẩn chỉ"

Đây là phần quan trọng nhất. Không phải cứ ra bụi tre chặt bừa một cây là xong đâu nhé. Để chọn được một cây tre làm Nêu đẹp, anh em cần chú ý những tiêu chí "bất di bất dịch" sau đây:

Tiêu chí chọn tre vàng:
1. Loại tre: Tốt nhất là tre già (tre đực) hoặc cây luồng, cây hóp đá. Thân phải cứng, chắc.
2. Độ tuổi: Không dùng tre non (tre bánh tẻ). Tre phải đủ tuổi, vỏ bóng, màu xanh đậm.
3. Hình dáng: Thân phải thẳng tắp, không được cụt ngọn.
4. Lóng tre: Các đốt tre (lóng) phải đều nhau, mắt tre không bị sâu đục.

1. Tại sao phải là tre già?

Cây tre già có sức chịu đựng dẻo dai. Ngày Tết miền Bắc thường có mưa phùn gió bấc, dựng cây nêu ngoài trời cả tháng Giêng (thường hạ vào mùng 7), nếu chọn tre non thì chỉ vài hôm là héo, teo tóp lại, nhìn rất thảm hại. Cây tre già khi khô đi vẫn giữ được dáng đứng hiên ngang, tượng trưng cho sự vững chãi của gia chủ.

2. Ngọn tre - Nơi tụ khí

Khi đi chọn mua hoặc tự chặt, anh em nhớ kỹ: Tuyệt đối không lấy cây bị cụt ngọn. Phần ngọn tre phải có chùm lá tươi tốt. Theo quan niệm dân gian, phần lá này là nơi "tụ thủy", "tụ khí", mang lại lộc lá cho cả năm. Mình thường chọn những cây có tán lá xòe đều, không bị rách nát quá nhiều.

3. Chiều cao tiêu chuẩn

Ngày xưa các cụ dựng Nêu cao tít tắp, có khi 5-7 mét. Nhưng giờ ở phố hay nhà ống, anh em nên cân đối. Đẹp nhất là tầm 4 đến 5 mét là vừa xinh. Cao quá thì khó dựng, dễ đổ nếu gặp gió to; thấp quá thì lại lọt thỏm, mất đi cái uy nghi.

Chuẩn bị đồ trang trí trên cây Nêu

Chọn được "xác" cây rồi, giờ đến phần "hồn". Một cây Nêu trơ trọi thì chỉ là cây tre khô. Để biến nó thành Cây Nêu ngày Tết, anh em cần chuẩn bị những thứ sau. Đây là trải nghiệm thực tế mình hay làm cho nhà:

• Lá phướn: Có thể bằng vải đỏ, viết chữ Phúc, Lộc, hoặc đơn giản là dải lụa dài bay trong gió.
• Cái Giỏ (hoặc lồng đèn): Treo trên ngọn. Bên trong ngày xưa các cụ hay bỏ trầu cau, vôi bột để trừ tà. Giờ anh em có thể thắp bóng đèn led vào trong cho lung linh buổi tối.
• Chuông gió (Khánh): Cái này cực quan trọng. Tiếng chuông leng keng trong gió xuân chính là âm thanh của Tết. Nó làm cho không gian nhà mình ấm cúng lạ thường.
• Cành đa, lá dứa: Buộc vào thân cây để tăng thêm phần trang nghiêm và ý nghĩa trừ tà.

Một cây Nêu được trang trí đẹp mắt trước sân nhà (Ảnh minh họa)

Thời điểm dựng và hạ Nêu

Cái này anh em cũng hay cãi nhau lắm này. Người thì bảo 23, người thì bảo 30. Theo tục lệ cổ truyền miền Bắc mà mình được các cụ chỉ dạy:

Lịch dựng Nêu: Thường được dựng vào ngày 23 tháng Chạp (ngày ông Công ông Táo lên chầu trời).
Lý do là khi các Thần Táo đi vắng, ma quỷ dễ lẻn vào nhà quấy nhiễu, nên cần dựng Nêu ngay để trấn giữ.

Tuy nhiên, với cuộc sống hiện đại, nhiều anh em đi làm đến 28, 29 Tết mới nghỉ, thì việc dựng vào chiều 30 Tết cũng hoàn toàn chấp nhận được. Quan trọng là cái tâm mình thành kính. Lịch hạ Nêu (Lễ Khai Hạ): Thường làm vào ngày mùng 7 tháng Giêng. Đây là lúc tiễn các cụ và hóa vàng, kết thúc chuỗi ngày ăn chơi nhảy múa để quay lại cày cuốc.

Chia sẻ thật lòng từ TetProVN

Nói thật với anh em, năm ngoái mình cũng hí hửng đi mua tre về dựng. Do chủ quan không kiểm tra kỹ, vác phải cây tre bị nứt dọc thân mà không biết (do họ buộc dây che đi). Đến mùng 1 gió to, cây nó toác ra, nhìn vừa xấu vừa lo ngay ngáy cả Tết. Bài học rút ra là: Tự tay sờ, tự mắt thấy. Đừng ngại bẩn, đừng ngại vạch lá tìm sâu. Mua tre hay xin tre cũng phải soi cho kỹ các mắt, các lóng. Thêm nữa, khi dựng nêu, nhớ chôn gốc cho thật chặt. Nếu sân gạch không đào được hố thì phải dùng chân đế bê tông hoặc buộc vào cột nhà cho chắc. Tết nhất khách khứa ra vào, trẻ con chạy nhảy, an toàn vẫn là trên hết anh em nhé.

Lời kết

Tết cổ truyền đang dần thay đổi, nhưng những giá trị xưa cũ như cây Nêu, tràng pháo (giờ là pháo điện), bánh chưng xanh thì vẫn luôn là hồn cốt. Hy vọng bài viết này giúp anh em có thêm chút kiến thức để chọn được cây Nêu ưng ý, vừa đẹp nhà, vừa đẹp lòng tổ tiên. Năm mới sắp đến, chúc anh em và gia đình một cái Tết ấm no, hạnh phúc, sức khỏe dồi dào và đặc biệt là "Tiền vào như nước, tiền ra nhỏ giọt".

theo: Kinh nghiệm dân gian & Trải nghiệm thực tế của TetProVN

Anh em nào có kinh nghiệm chọn tre hay ho hơn hoặc có kỷ niệm vui vẻ nào về việc dựng Nêu, đừng quên để lại bình luận bên dưới để anh em mình cùng chém gió nhé!