Mở đầu
Tết đến xuân về, không khí những ngày cuối năm luôn khiến lòng người nôn nao khó tả. Đặc biệt là ngày 23 tháng Chạp - ngày đưa ông Táo về trời, đây được xem là cột mốc khởi đầu cho chuỗi ngày Tết Nguyên Đán rộn ràng của người Việt.
Hôm nay, hãy cùng TetProVN tạm gác lại những bộn bề công việc để cùng nhau vào bếp, chuẩn bị một mâm cơm cúng ông Công ông Táo tươm tất, chuẩn chỉ và đậm chất truyền thống nhất nhé. Bài viết này mình sẽ chia sẻ tất tần tật từ kinh nghiệm thực tế, cách sắm lễ cho đến những lưu ý nhỏ xíu mà cực quan trọng.
Ý nghĩa ngày 23 tháng Chạp
Theo quan niệm dân gian của cha ông ta để lại, Táo Quân (hay còn gọi là ông Táo) là vị thần cai quản bếp núc, nắm rõ mọi chuyện lớn nhỏ trong gia đình. Cứ đến ngày 23 tháng Chạp hàng năm, các vị Táo quân sẽ cưỡi cá chép bay về trời để bẩm báo với Ngọc Hoàng về việc làm ăn, cư xử của gia chủ trong suốt một năm qua.
Chính vì vậy, lễ cúng ông Công ông Táo không chỉ là nghi thức tiễn đưa các vị thần mà còn là dịp để gia chủ bày tỏ lòng biết ơn, sám hối những điều chưa tốt và cầu mong một năm mới bình an, tài lộc, gia đạo êm ấm. Đây là một nét đẹp văn hóa tâm linh không thể thiếu, gắn kết các thành viên trong gia đình lại với nhau bên mâm cơm ấm cúng.
Chính vì vậy, lễ cúng ông Công ông Táo không chỉ là nghi thức tiễn đưa các vị thần mà còn là dịp để gia chủ bày tỏ lòng biết ơn, sám hối những điều chưa tốt và cầu mong một năm mới bình an, tài lộc, gia đạo êm ấm. Đây là một nét đẹp văn hóa tâm linh không thể thiếu, gắn kết các thành viên trong gia đình lại với nhau bên mâm cơm ấm cúng.
Thời gian cúng chuẩn nhất
Nhiều bạn thắc mắc là cúng vào giờ nào thì tốt? Theo kinh nghiệm của các cụ ngày xưa và thực tế mình thấy, lễ cúng Táo quân cần được tiến hành trước 12 giờ trưa ngày 23 tháng Chạp. Bởi vì ngụ ý rằng sau giờ Ngọ (12h trưa), cổng thiên đình sẽ đóng, các Táo không thể vào chầu Ngọc Hoàng được nữa.
Tuy nhiên, cuộc sống hiện đại bận rộn, không phải ai cũng sắp xếp được thời gian vào đúng buổi sáng ngày 23. Do đó, chúng ta có thể linh động cúng từ trưa ngày 22 tháng Chạp hoặc sáng sớm ngày 23 đều được. Quan trọng nhất vẫn là ở tấm lòng thành kính của gia chủ.
Tuy nhiên, cuộc sống hiện đại bận rộn, không phải ai cũng sắp xếp được thời gian vào đúng buổi sáng ngày 23. Do đó, chúng ta có thể linh động cúng từ trưa ngày 22 tháng Chạp hoặc sáng sớm ngày 23 đều được. Quan trọng nhất vẫn là ở tấm lòng thành kính của gia chủ.
Mẹo nhỏ: Nếu bạn quá bận rộn, hãy tranh thủ chuẩn bị đồ lễ từ tối hôm trước để sáng hôm sau chỉ việc nấu nướng và bày biện, tránh cập rập làm mất đi sự trang nghiêm nhé.
Chuẩn bị lễ vật
Để buổi lễ diễn ra suôn sẻ, phần lễ vật cần được chuẩn bị đầy đủ và chu đáo. Dưới đây là danh sách những thứ "bất di bất dịch" cần có:
Sau khi cúng xong, chúng ta sẽ mang cá chép ra sông, hồ để thả. Hành động này gọi là "phóng sinh", vừa đưa tiễn ông Táo, vừa tích đức cho gia đình.
- Mũ ông Công ông Táo: Bộ này gồm 3 chiếc (2 mũ đàn ông có cánh chuồn và 1 mũ đàn bà không có cánh chuồn). Màu sắc của mũ áo thường thay đổi theo ngũ hành của từng năm, nhưng phổ biến nhất vẫn là màu đỏ hoặc vàng.
- Hài Táo quân: Tương ứng với mũ là 3 đôi hài.
- Vàng mã: Một ít tiền vàng để hóa cho các cụ làm lộ phí đi đường.
- Cá chép: Đây là "phương tiện" di chuyển của các Táo. Bạn có thể dùng cá chép giấy (đốt cùng vàng mã) hoặc đẹp nhất là mua 3 chú cá chép đỏ còn sống khỏe mạnh.
Thực đơn mâm cơm cúng
Tùy vào điều kiện kinh tế và phong tục từng vùng miền mà mâm cúng có thể là cúng chay hoặc cúng mặn. Tuy nhiên, mâm cỗ mặn truyền thống vẫn được nhiều gia đình lựa chọn nhất. Dưới đây là gợi ý thực đơn "chuẩn chỉ" mà TetProVN hay áp dụng, đảm bảo vừa ngon miệng vừa đẹp mắt:
Món 1: Gà luộc ngậm hoa hồng
Đây là món chủ đạo không thể thiếu. Gà trống thiến luộc da vàng óng, dáng đẹp, miệng ngậm bông hoa hồng đỏ tượng trưng cho sự may mắn. Lưu ý khi luộc gà nhớ cho thêm chút nghệ và mỡ gà quét lên da để gà được bóng đẹp nhé.
Món 2: Xôi gấc hoặc bánh chưng
Màu đỏ của xôi gấc mang lại vận đỏ cho cả năm. Nếu không có xôi gấc, bạn có thể thay thế bằng một chiếc bánh chưng xanh vuông vắn, bóc lá cắt miếng gọn gàng.
Món 3: Giò lụa hoặc giò xào
Giò được thái khoanh tròn hoặc cắt miếng hình ngôi sao, bày lên đĩa nhỏ xinh xắn. Đây là món ăn thể hiện sự phú quý, sang trọng.
Món 4: Canh măng móng giò
Bát canh măng nấu với móng giò hoặc sườn, thêm chút miến dong, mộc nhĩ, hành ngò thơm phức. Vị ngọt của xương hòa quyện với vị đậm đà của măng khô tạo nên hương vị Tết đặc trưng.
Món 5: Món xào thập cẩm
Rau củ xào (su hào, cà rốt, nấm hương, đậu que...) xào cùng lòng gà hoặc thịt bò. Món này giúp cân bằng vị giác, chống ngán cho mâm cỗ nhiều đạm.
Món 6: Nem rán (Chả giò)
Những chiếc nem rán vàng rộm, giòn tan, bên trong là nhân thịt, trứng, miến, mộc nhĩ... chấm cùng nước mắm chua ngọt thì "hết nước chấm".
Ngoài ra, các bạn có thể chuẩn bị thêm một đĩa chè kho, một đĩa hoa quả tươi, trầu cau, trà và rượu nếp để mâm cúng thêm phần đầy đặn.
Món 1: Gà luộc ngậm hoa hồng
Đây là món chủ đạo không thể thiếu. Gà trống thiến luộc da vàng óng, dáng đẹp, miệng ngậm bông hoa hồng đỏ tượng trưng cho sự may mắn. Lưu ý khi luộc gà nhớ cho thêm chút nghệ và mỡ gà quét lên da để gà được bóng đẹp nhé.
Món 2: Xôi gấc hoặc bánh chưng
Màu đỏ của xôi gấc mang lại vận đỏ cho cả năm. Nếu không có xôi gấc, bạn có thể thay thế bằng một chiếc bánh chưng xanh vuông vắn, bóc lá cắt miếng gọn gàng.
Món 3: Giò lụa hoặc giò xào
Giò được thái khoanh tròn hoặc cắt miếng hình ngôi sao, bày lên đĩa nhỏ xinh xắn. Đây là món ăn thể hiện sự phú quý, sang trọng.
Món 4: Canh măng móng giò
Bát canh măng nấu với móng giò hoặc sườn, thêm chút miến dong, mộc nhĩ, hành ngò thơm phức. Vị ngọt của xương hòa quyện với vị đậm đà của măng khô tạo nên hương vị Tết đặc trưng.
Món 5: Món xào thập cẩm
Rau củ xào (su hào, cà rốt, nấm hương, đậu que...) xào cùng lòng gà hoặc thịt bò. Món này giúp cân bằng vị giác, chống ngán cho mâm cỗ nhiều đạm.
Món 6: Nem rán (Chả giò)
Những chiếc nem rán vàng rộm, giòn tan, bên trong là nhân thịt, trứng, miến, mộc nhĩ... chấm cùng nước mắm chua ngọt thì "hết nước chấm".
Ngoài ra, các bạn có thể chuẩn bị thêm một đĩa chè kho, một đĩa hoa quả tươi, trầu cau, trà và rượu nếp để mâm cúng thêm phần đầy đặn.
Quy trình cúng và Văn khấn
Sau khi bày biện lễ vật và mâm cơm lên bàn thờ (thường là bàn thờ gia tiên hoặc lập bàn thờ riêng ở bếp tùy quan niệm), gia chủ ăn mặc chỉnh tề, thắp 3 nén hương và đọc bài văn khấn.
Về bài văn khấn, các bạn có thể tham khảo trong các cuốn văn khấn cổ truyền hoặc tìm kiếm trên mạng. Tuy nhiên, điều quan trọng nhất không phải là đọc dài hay ngắn, mà là sự thành tâm. Hãy cầu nguyện những điều tốt đẹp nhất cho gia đình, hứa hẹn sẽ sửa đổi những lỗi lầm và sống tốt hơn trong năm mới.
Về bài văn khấn, các bạn có thể tham khảo trong các cuốn văn khấn cổ truyền hoặc tìm kiếm trên mạng. Tuy nhiên, điều quan trọng nhất không phải là đọc dài hay ngắn, mà là sự thành tâm. Hãy cầu nguyện những điều tốt đẹp nhất cho gia đình, hứa hẹn sẽ sửa đổi những lỗi lầm và sống tốt hơn trong năm mới.
"Nam mô a di đà Phật!
Con lạy chín phương Trời, mười phương Chư Phật, Chư Phật mười phương...
Hôm nay là ngày 23 tháng Chạp năm...
Tín chủ chúng con là... ngụ tại..."
Kinh nghiệm thả cá chép
Đây là một bước cực kỳ quan trọng nhưng nhiều người lại vô tình làm sai cách. Sau khi hương tàn, chúng ta hóa vàng mã và mang cá chép đi thả.
Khi thả cá, hãy chọn những nơi nước sạch, không quá ô nhiễm. Hãy thả cá từ từ, nhẹ nhàng xuống nước để cá có thể bơi đi khỏe mạnh. Tuyệt đối không đứng từ trên cầu hay trên cao ném cá xuống, như vậy cá có thể bị dập mật và chết, mất đi ý nghĩa phóng sinh.
Khi thả cá, hãy chọn những nơi nước sạch, không quá ô nhiễm. Hãy thả cá từ từ, nhẹ nhàng xuống nước để cá có thể bơi đi khỏe mạnh. Tuyệt đối không đứng từ trên cầu hay trên cao ném cá xuống, như vậy cá có thể bị dập mật và chết, mất đi ý nghĩa phóng sinh.
ĐẶC BIỆT LƯU Ý: Thả cá đừng thả túi nilon! Hãy mang túi về và bỏ đúng nơi quy định để bảo vệ môi trường. Đừng để ngày vui của ông Táo lại trở thành ngày buồn của các dòng sông nhé.
Chia sẻ của bản thân
Bản thân mình năm nào cũng tự tay đi chợ, chọn từng con cá, mớ rau. Cảm giác dậy sớm đi chợ phiên ngày 23 nó "đã" lắm các bạn ạ. Không khí tấp nập, màu đỏ rực rỡ của hàng mã, tiếng cười nói râm ran... tất cả tạo nên một bức tranh ngày Tết thật bình dị mà ấm áp.
Có năm mình vụng về luộc gà bị nứt da, nhưng bố mẹ vẫn cười xòa bảo "Táo quân chỉ cần lòng thành thôi con". Bài học rút ra là đừng quá áp lực về sự hoàn hảo, hãy đặt tình cảm của mình vào từng món ăn, từng nén hương, đó mới là điều đáng quý nhất. Hy vọng những chia sẻ này của mình sẽ giúp các bạn, đặc biệt là những bạn trẻ lần đầu làm "chủ bếp" sẽ tự tin hơn.
Có năm mình vụng về luộc gà bị nứt da, nhưng bố mẹ vẫn cười xòa bảo "Táo quân chỉ cần lòng thành thôi con". Bài học rút ra là đừng quá áp lực về sự hoàn hảo, hãy đặt tình cảm của mình vào từng món ăn, từng nén hương, đó mới là điều đáng quý nhất. Hy vọng những chia sẻ này của mình sẽ giúp các bạn, đặc biệt là những bạn trẻ lần đầu làm "chủ bếp" sẽ tự tin hơn.
Lời kết
Trên đây là toàn bộ hướng dẫn và kinh nghiệm chuẩn bị mâm cơm cúng ông Công ông Táo mà TetProVN muốn gửi gắm đến các bạn. Chúc các bạn có một lễ cúng thật trang nghiêm, ấm cúng và một năm mới An Khang Thịnh Vượng. Đừng quên để lại bình luận và chia sẻ mâm cơm nhà bạn bên dưới nhé!
