Mở đầu
Hello, xin chào tất cả các bạn độc giả yêu quý đã quay trở lại và đọc bài viết tiếp theo của mình. Dạo mấy hôm nay thời tiết Hà Nội bắt đầu chuyển mình sang thu rõ rệt rồi anh em ạ, sáng sớm bước chân ra khỏi nhà đi học mà thấy gió heo may thổi se sắt lạnh. Tự dưng ngồi trong lớp nhìn ra ngoài cửa sổ thấy lá bàng bắt đầu ngả màu, trong đầu mình lại bất giác nghĩ đến Tết. Thú thật với mọi người là năm nay mình bước vào năm cuối cấp, lịch học với ôn thi THPTQG 2027 cứ gọi là kín mít chạy sát đít luôn, chiếc máy tính ở góc bàn lắm lúc phủi bụi mãi mới có dịp cuối tuần rảnh rỗi mở lên gõ phím dãi bầy tâm sự với anh em.
Chắc những bạn theo dõi mình từ lâu đều biết ngoài blog công nghệ này ra thì trước đây mình từng vận hành hai blog chuyên về văn hóa cổ truyền là "Đêm Giao Thừa" và "Chiều Cuối Năm", sau này dù phải nhượng lại vì không đủ sức gánh một mình nhưng mình vẫn giữ lại đứa con tinh thần "Tết Pro". Chẳng hiểu sao giữa cái thời buổi mà người ta chỉ mất chưa đầy 30 giây gõ lệnh là con AI nó nhả ra cả đống văn mẫu sáo rỗng, mình vẫn cứ thích tự tay ngồi gõ từng dòng chữ bằng chính chất xám và ký ức thật của mình. Hôm nay, nhân một buổi tối trời mát lạnh, mình muốn rủ anh em tạm gác chuyện code lỏ, chuyện thuật toán hay đứt cáp mạng sang một bên để cùng mình ngược về vùng quê miền Bắc, ngắm lại cái Tết cổ truyền qua ba hình ảnh đã ăn sâu vào máu thịt người Việt: cây đa, giếng nước, sân đình.
1. Cây đa đầu làng – "Trạm gác" báo hiệu mùi Tết đã về rất gần
Mình sinh ra và đi học ở phố, nhưng cứ mỗi dịp Tết đến tầm 27, 28 tháng Chạp là cả nhà lại khăn gói đồ đạc về quê bà ngoại ăn Tết. Anh em nào có quê ở vùng đồng bằng hay trung du Bắc Bộ chắc chắn sẽ hiểu cái cảm giác này. Đi qua hết những đoạn đường quốc lộ đông nghịt xe cộ khói bụi, rẽ vào con đường bê tông chạy xuyên qua cánh đồng lúa mới gặt còn trơ gốc rạ xám xịt, thứ đầu tiên đập vào mắt từ đằng xa luôn là bóng dáng đồ sộ của cây đa đầu làng.
Nó đứng sừng sững ở đó qua bao nhiêu đời người rồi. Cứ thấy ngọn đa là biết đã về tới nhà, mọi mệt mỏi tàu xe tự dưng tan biến sạch.
Ngày thường, thú thật là đi qua gốc đa vào buổi tối mình cũng hơi rợn tóc gáy đấy. Rễ phụ của cây đa buông xuống lòng thòng như râu ông lão, gốc cây thì to đến mức năm sáu đứa trẻ con nối vòng tay nhau ôm không xuể, bên dưới lại có cái miếu nhỏ thờ thần linh thổ địa lúc nào cũng bảng lảng khói hương và hàng trăm cái chân nhang cắm chằng chịt. Hồi nhỏ mấy anh em họ ở quê cứ hay dọa nhau mấy câu chuyện ma mị dưới gốc đa làm mình đi chơi tối về cứ phải co giò chạy thật nhanh qua đoạn đấy. Thế nhưng chỉ cần bước sang ngày 25, 26 Tết thôi, không khí dưới gốc đa đầu làng xoay chuyển 180 độ luôn!
Lúc này, gốc đa trở thành điểm hẹn nhộn nhịp nhất của những người con xa quê trở về. Ngay dưới tán cây cổ thụ, bà cụ bán nước chè xanh với vài phong kẹo lạc, mấy điếu thuốc lào vẫn mở quán tới tận chiều 30 Tết. Mình nhớ nhất là cảnh chiều 30, trời miền Bắc lúc nào cũng có cái kiểu mưa bụi bay lơ lửng trong không khí, mắt thường nhìn không thấy hạt mưa đâu nhưng đi một lúc là áo khoác ẩm sũng kèm theo gió mùa đông bắc rét ngọt. Ngay dưới gốc đa, người làng bày bán những bó mía lộc tím sẫm, thẳng tắp, còn nguyên phần ngọn lá xanh rì để người dân mua về dựng hai bên bàn thờ làm gậy cho tổ tiên chống về ăn Tết.
2. Giếng nước cổ và làn khói ấm kỳ lạ chiều 30 Tết
Nhưng nếu bạn nghĩ vì thế mà cái giếng làng bị bỏ hoang vào ngày Tết thì bạn nhầm to rồi nhé!
Ở quê mình vẫn còn giữ được một cái giếng cổ xây bằng đá ong từ thời nào không ai nhớ rõ, nằm cách cổng đình khoảng vài chục mét. Thành giếng thấp, đá ong ngả màu nâu sẫm lỗ chỗ vết thời gian và bám đầy rêu xanh. Có một hiện tượng tự nhiên cực kỳ thú vị mà chỉ khi trực tiếp đứng ở giếng làng vào mùa đông miền Bắc mình mới được trải nghiệm: nước giếng đá ong mùa hè thì mát lạnh như ướp đá, nhưng cứ đến những ngày đại hàn rét cắt da cắt thịt dịp Tết (nhiệt độ ngoài trời chỉ khoảng 10 - 12 độ C), khi thả gầu múc nước từ dưới đáy sâu kéo lên, mặt nước trong xô lại bốc hơi nghi ngút như nước ấm! Sờ tay vào dòng nước mới múc lên thấy ấm sực, dễ chịu vô cùng.
Cứ vào tầm ngày 27, 28 Tết, các bác các cô trong xóm lại rủ nhau ra dọn dẹp khu vực quanh giếng. Và truyền thống bất di bất dịch của nhiều cụ già trong làng là phải lấy bằng được một gánh nước giếng làng trong vắt về để rửa lá dong, đãi đỗ xanh và vo gạo nếp gói bánh chưng, hoặc lấy nước đó để lau dọn bao sái bàn thờ gia tiên. Bà ngoại mình vẫn hay bảo nước máy có mùi clo, đem luộc bánh chưng không thể nào giữ được cái vị ngọt thanh và màu xanh mướt của lá dong như nước mạch ngầm từ giếng đất của làng được.
Năm ngoái mình cũng lon ton xách xô ra giếng phụ bà rửa lá dong. Giữa cái tiết trời âm u xám xịt đặc sản của miền Bắc, ngồi bên thành giếng đá ong nghe tiếng gầu va vào mặt nước "õm" một cái vang vọng, tiếng các bà các mẹ vừa chà từng tàu lá dong vừa rôm rả hỏi thăm chuyện con cái đi làm ăn xa về được thưởng Tết bao nhiêu, chuyện năm nay nhà ai gói mấy chục cái bánh... Cái âm thanh đời thường ấy nó ấm áp và thật đến mức không một công nghệ thực tế ảo nào tái tạo nổi.
3. Sân đình – Trái tim của làng từ phút Giao thừa đến hết tháng Giêng
Nếu cây đa là cánh cổng đón người về, giếng nước là mạch nguồn nuôi dưỡng, thì sân đình chính là trái tim đập rộn ràng nhất của cả ngôi làng trong suốt ba ngày Tết.
Ở trên thành phố, sáng Mùng 1 Tết đường phố thường vắng tanh, nhà nào biết nhà nấy đóng cửa im ỉm hoặc ngủ nướng tới trưa vì cả năm đi làm mệt mỏi. Nhưng ở quê có đình làng thì khác hẳn. Ngay từ đêm Giao thừa, khi tiếng pháo hoa vừa dứt là tiếng trống đại từ trong đình làng đã thùng thùng vang lên từng hồi dài, chấn động cả không gian tĩnh mịch. Tiếng trống đình đêm 30 Tết nó có một sức nặng tâm linh kỳ lạ lắm, nghe tiếng trống là thấy năm cũ đã thực sự khép lại, lòng người rộn ràng háo hức cực kỳ.
Sáng Mùng 1: Nét trang nghiêm trên mặt sân gạch đỏ
Sáng sớm Mùng 1, khi mưa xuân lất phất bay làm ướt đẫm mặt sân lát gạch Bát Tràng đỏ au, người dân trong làng đã nô nức kéo về đình. Các cụ ông trong ban khánh tiết mặc áo the, đội khăn xếp chỉnh tề, đi đứng khoan thai làm lễ tế Thành hoàng làng. Các gia đình thì đội mâm lễ gồm xôi gấc đỏ tươi, con gà trống thiến luộc vàng ươm ngậm bông hoa hồng đỏ và chai rượu trắng ra đình dâng lễ cầu may.
Mình thích nhất là đứng ở hiên đình nhìn ra khoảng sân rộng mênh mông. Mùi khói trầm quyện với mùi ẩm mốc cổ kính của gỗ lim hàng trăm năm tuổi, cộng thêm cái lành lạnh của mưa phùn đầu xuân tạo nên một thứ "mùi Tết" độc nhất vô nhị. Trẻ con trong làng diện quần áo mới tinh tươm chạy nhảy líu ríu trên sân gạch, tay đứa nào cũng cầm xấp phong bao lì xì đỏ chót, vừa chạy vừa phải rón rén kẻo trượt chân trên lớp rêu mỏng ướt mưa xuân. Bản thân mình hồi lớp 8, lớp 9 về quê mải chạy đuổi bắt với mấy đứa em họ trên sân đình cũng từng đo đất một pha nhớ đời vì mặt gạch ngày nồm ẩm nó trơn không tả được!
Từ Mùng 2 đến Mùng 4: Sân chơi truyền thống kéo con người rời xa màn hình điện thoại
Sang đến ngày Mùng 2, Mùng 3 Tết, sân đình cởi bỏ vẻ trang nghiêm của buổi lễ tế để biến thành một "đấu trường" văn hóa dân gian đúng nghĩa:
4. Giữa làn sóng bê tông hóa và thời đại số, hồn quê còn giữ được bao lâu?
Ngồi viết những dòng này ở năm 2026, mình cũng không tránh khỏi một chút chạnh lòng khi nhìn vào thực tế. Nhiều ngôi làng ở miền Bắc bây giờ đang đô thị hóa nhanh tới mức chóng mặt. Có những nơi người ta chặt bỏ cây cổ thụ để mở rộng đường liên xã, lấp đi cái giếng làng শত năm tuổi hoặc hàn khung sắt khóa kín miệng giếng lại vì sợ trẻ con ngã xuống. Đau lòng hơn là có những cái sân đình gạch đỏ cổ kính bị người ta đổ bê tông xám ngoắt đè lên trên, rồi ngày Tết thay vì tổ chức hội làng thì sân đình lại biến thành... bãi đỗ xe ô tô bất đắc dĩ cho những người con thành đạt trở về quê!
Thời thế thay đổi, xã hội phát triển đi lên là điều tất yếu không ai cản được. Ngay cả thói quen ăn Tết của giới trẻ bây giờ cũng khác xưa nhiều, nhiều bạn về quê nhưng cả ngày chỉ nằm trong chăn ấm lướt video ngắn TikTok hoặc hỏi chuyện con trợ lý ảo AI trên điện thoại chứ chẳng buồn bước chân ra đình làng xem hội.
Nhưng đối với cá nhân mình, dù có học về công nghệ, suốt ngày tiếp xúc với những dòng code khô khan, với Cloudflare hay API đi chăng nữa, thì hình ảnh cây đa, giếng nước, sân đình mỗi dịp Tết miền Bắc vẫn là một cái neo giữ chặt tâm hồn mình với cội nguồn. Nó nhắc cho mình nhớ mình là ai, từ đâu lớn lên. Một bài viết do AI tổng hợp trong 5 giây có thể liệt kê vanh vách định nghĩa cây đa là gì, sân đình xây năm nào, nhưng nó sẽ không bao giờ hiểu được cái cảm giác run cầm cập khi rửa lá dong bên thành giếng đá ong chiều 30 Tết, hay cảm giác lồng ngực đập thình thịch khi nghe tiếng trống đình điểm lúc giao thời.
Nếu quê bạn vẫn còn giữ được bóng đa già đầu xóm, còn cái giếng cổ rêu phong và khoảng sân đình gạch đỏ mỗi độ xuân về, hãy trân trọng nó nhé. Tết năm nay về quê, thử cất chiếc điện thoại vào túi một buổi sáng, bước ra sân đình hít một hơi thật sâu mùi khói hương quyện trong mưa xuân miền Bắc, bạn sẽ thấy cái Tết cổ truyền của dân tộc mình đẹp và có hồn đến nhường nào!
Đừng quên nhấn vào chiếc chuông màu xanh dưới góc phải màn hình để nhận thông báo mới nhất từ Tết Pro nhé.
Lời kết
Cảm ơn các bạn đã đọc bài viết này, đến đây chúng tôi chúc bạn một ngày tốt lành và hạnh phúc bên người thân và gia đình nhé. Tạm Biệt.
Copyright © Tết Pro
