Mở đầu
Nếu anh em nào theo dõi mình từ những ngày đầu tiên thì chắc vẫn còn nhớ ngoài blog công nghệ này ra, mình từng ấp ủ và vận hành hai đứa con tinh thần là blog "Đêm Giao Thừa" và "Chiều Cuối Năm", dù sau này vì gánh nặng kinh phí và thời gian quản lý không xuể nên mình đã phải nhượng lại cho bên công ty khác tiếp quản và chỉ giữ lại Tết Pro. Nhưng cái máu viết về văn hóa cổ truyền trong người mình thì chưa bao giờ tắt cả. Giữa lúc trên mạng xã hội bây giờ người ta cứ dùng công cụ AI gõ vài dòng lệnh chưa đầy 30 giây là xào nấu ra hàng trăm bài viết về Tết khô khan, vô hồn và lặp đi lặp lại mấy câu chúc sáo rỗng, mình vẫn quyết định ngồi đây tự vắt chất xám, kể cho các bạn nghe bằng chính ký ức và trải nghiệm thật của bản thân mình về chủ đề: Những thứ chỉ có thể cảm nhận khi ăn Tết ở quê.
1. Cái nhịp thở hối hả mà ấm tình người từ chiều 26, 27 âm lịch
Mình không biết cảm giác của các bạn ở thành phố lớn suốt cả dịp nghỉ lễ sẽ thế nào, chứ đối với bản thân mình mỗi lần được xếp sách vở vào balo, theo bố mẹ chất đồ lên xe về quê ngoại ăn Tết là một cảm giác phê không tả nổi. Ở trên phố, đến tận tối 28, 29 Tết ngoài đường vẫn chỉ thấy tiếng còi xe inh ỏi, người người chen chúc nhau trong siêu thị mua đồ tích trữ, xong đùng một cái sáng mùng 1 tất cả các nhà đóng cửa cuốn im ỉm, đường phố vắng tanh lạnh ngắt, nhà nào biết nhà nấy.
Nhưng một khi bạn đã đặt chân về đến cổng làng ở quê thì mọi thứ nó khác một trời một vực luôn. Cái không khí Tết ở quê nó không đợi đến đêm 30 mới xuất hiện đâu, nó len lỏi từ tận hôm 23 ông Công ông Táo, rồi bùng lên rõ rệt nhất vào tầm 26, 27 tháng Chạp. Đi dọc con đường bê tông đầu thôn là đã nghe thấy tiếng loa phát thanh của xã vang vọng từ trên cột điện cao tít, lúc thì đọc thông báo lịch trực Tết của thôn, lúc lại phát mấy bản nhạc xuân đời đầu nghe hơi rè rè một xíu mà sao nó thân thuộc đến lạ.
Ở quê làm gì có chuyện muốn sang nhà nhau phải nhắn tin hẹn trước qua Messenger hay Zalo vài ngày như trên phố. Các bác, các chú đi qua ngõ chỉ cần ngó vào sân thấy xe đỗ là đứng ngoài cổng gọi vọng vào: "Ơ cái nhà này năm nay về sớm thế à, vào uống chén nước chè đặc đã nào!". Cái sự suồng sã, mộc mạc, chẳng cần khách sáo rào trước đón sau ấy chính là thứ đặc sản đầu tiên mà phố thị dù có hiện đại, nhà cao cửa rộng đến mấy cũng chịu chết không sao mua nổi.
2. Mùi khói bếp củi cay xè mắt và chiếc bánh chưng con của bà ngoại
Nhắc đến Tết quê miền Bắc mà bỏ qua mùi khói bếp với nồi bánh chưng thì coi như mất đi một nửa linh hồn của ngày Tết rồi. Hồi tháng 4 vừa rồi quê mình có trận mưa đá làm rách mất tấm bạt che sân với nát một góc vườn rau của bà ngoại, đợt nghỉ hè mình về nhìn bà lụi cụi trồng lại từng luống rau cải, rau mùi để kịp có rau ăn dịp cuối năm mà thương bà vô cùng. Gian bếp phụ ở góc sân nhà bà ngoại mình đến giờ vẫn giữ nguyên cái bếp kiềng ba chân đun bằng củi nhãn, củi xoài khô chất đống từ mùa thu.
Bây giờ nhiều gia đình ngại bẩn, ngại thức đêm nên toàn đặt mua sẵn ngoài chợ hoặc cho vào nồi luộc điện cắm công tắc cái rụp là xong. Nhanh thì nhanh thật đấy. Nhưng tiện quá lại hóa ra nhạt!
Bạn phải từng trải qua cái cảm giác ngồi thu lu trên chiếc ghế nhựa thấp tè trước bếp lửa hồng rực lúc 11 giờ đêm ngày 28 Tết, ngoài trời thì cái thứ mưa bụi, mưa phùn đặc sản của miền Bắc cứ bay lơ lửng trong không khí, mắt thường nhìn không thấy hạt mưa đâu nhưng cứ bước ra khỏi hiên nhà một lúc là áo khoác ẩm ướt lạnh buốt tận xương. Trong cái giá rét cắt da cắt thịt đó, hai bàn tay hơ trước đống than củi đỏ rực, tai nghe tiếng nước trong cái nồi tôn to đùng sôi ùng ục, tiếng củi tươi gặp lửa nổ lép bép, mũi thì hít hà mùi nhựa củi quyện với mùi lá dong, mùi gạo nếp cái hoa vàng và đỗ xanh thơm lừng cả một góc xóm. Khói bếp nhiều lúc tạt ngang làm mắt mũi cay xè, nước mắt chảy ròng ròng, mặt mũi đứa nào đứa nấy nhọ nhem như mèo lem mà vẫn cười nắc nẻ.
Khoai nướng lùi tro và chiếc bánh góc huyền thoại
Mình nhớ nhất là hồi còn nhỏ chưa có điện thoại thông minh để lướt TikTok hay cày game như bây giờ, mấy anh em họ cứ ngồi vây quanh bà ngoại xem bà gói bánh. Gói hết những chiếc bánh vuông vức đâu vào đấy rồi, bao giờ cũng sẽ dư ra một vốc gạo nếp, một nắm đỗ xanh nhỏ và vài miếng thịt ba chỉ thái vụn. Thế là bà ngoại lại lấy mấy tàu lá dong lành lặn còn sót lại, gói riêng cho mấy đứa cháu những chiếc bánh chưng con bé xíu bằng nắm tay, nơi thì gọi là bánh góc, nơi lại gọi là bánh rế. Cái bánh con ấy chín sớm lắm, chỉ luộc tầm 3 - 4 tiếng là vớt ra ăn trước được rồi, kèm thêm mấy củ khoai mật vùi dưới lớp tro nóng hổi bóc ra vàng ươm, bốc khói nghi ngút. Bạn cứ thử ăn miếng bánh chưng vớt ngay tại bếp lúc nửa đêm ấy xem, mình dám cá với các bạn là không có một nhà hàng 5 sao nào trên đời làm ra được hương vị xịn sò con bò đến mức đấy!
Chiều 30 Tết ở quê có gì mà khiến người đi xa nhớ đến thắt lòng?
Nếu ai hỏi mình khoảnh khắc nào trong năm làm mình bồi hồi nhất, câu trả lời chắc chắn là buổi chiều ngày 30 Tết ở quê. Lúc này mọi công việc dọn dẹp, quét mạng nhện, đánh bóng bộ lư đồng trên bàn thờ tổ tiên hay vôi ve lại gốc cây ngoài vườn đều đã tươm tất hết cả.
Khoảng 2 - 3 giờ chiều, cả đại gia đình bắt đầu tụ tập đông đủ ở cái sân gạch. Mấy bác trai, chú cậu thì xắn quần ngồi chặt gà luộc, thái giò mỡ, tiếng dao thớt băm chặt rộn ràng cả khoảng sân. Các mẹ, các dì thì ngồi quanh chậu nước nhặt hành, rửa rau, vừa làm vừa rôm rả kể đủ thứ chuyện trên trời dưới biển suốt một năm qua. Như mình từng viết ở bài trước về chuyện người Việt Nam mình dẫn đầu Đông Nam Á dùng AI, có những bạn trẻ trên thành phố bây giờ đến việc cắm cơm, rán trứng hay luộc con gà cúng giao thừa sao cho không bị toạc da cũng phải rút điện thoại ra hỏi con Chat AI. Nhưng về quê ngày Tết thì khác hẳn nhé, đó là cả một "học viện kỹ năng sống" thực chiến luôn! Nhìn các bác chỉ cách buộc cánh tiên cho con gà trống thiến, cách pha bát nước chấm thêm chút tiết luộc với lá chanh thái chỉ nhỏ như sợi tơ, hay cách xếp mâm cỗ bát đĩa sao cho đúng phong tục cổ truyền của các cụ để lại, mình mới thấm thía cái giá trị của sự truyền dạy giữa các thế hệ trong gia đình.
Chiều 30 Tết ở quê mà thiếu đi nồi nước đun cây mùi già (ngò rí đã trổ hoa kết hạt nâu già) của bà và mẹ thì chưa thể gọi là trọn vẹn. Cây mùi già được nhổ cả rễ ngoài vườn, rửa sạch đất cát rồi bỏ vào nồi lớn đun sôi kỹ cho ra thứ nước màu nâu nhạt, bốc lên cái mùi thơm nồng ấm, hăng hắc mà thanh khiết vô cùng. Tắm gội bằng gáo nước lá mùi già nóng hổi trong cái tiết trời rét ngọt chiều cuối năm, người ta tin rằng mọi điều xui xẻo, mệt mỏi, áp lực của năm cũ đều được gột rửa trôi đi sạch sẽ để đón một khởi đầu mới bình an.
Khi nắng chiều tắt hẳn (mà thực ra chiều Tết miền Bắc trời toàn âm u xám xịt chứ hiếm khi có nắng), trên bàn thờ gia tiên bắt đầu thắp lên những nén hương vòng, hương trầm thơm ngát. Giữa không gian tĩnh lặng của làng quê lúc chạng vạng tối, mùi hương trầm bay ra tận ngoài hiên, hòa cùng mùi đất ẩm sau cơn mưa xuân tạo nên một cảm giác thiêng liêng khiến bất kỳ ai dù có đi xa vạn dặm cũng chỉ muốn chạy ù ngay về nhà.
3. Đêm Giao thừa tối đen như mực và tiếng bước chân đi hái lộc
Ở Hà Nội hay các thành phố lớn, đêm Giao thừa là lúc đèn đường sáng trưng, biển người đổ ra Hồ Gươm, Hồ Tây chen chân nhau đến nghẹt thở để xem bắn pháo hoa rồi lại tắc đường hàng tiếng đồng hồ mới về tới nhà. Còn Giao thừa ở quê nó mang một sắc thái hoàn toàn đối lập.
Sau khi cả nhà quây quần xem xong chương trình Táo Quân trên chiếc tivi đặt ở gian nhà chính, đúng khoảnh khắc đồng hồ điểm 12 giờ đêm, tiếng pháo hoa từ phía trung tâm huyện hoặc từ mấy nhà trong thôn bắt đầu nổ đì đùng vang dội cả một vùng trời quê vốn đang yên ắng đến mức nghe rõ cả tiếng côn trùng kêu ngoài bờ giậu. Bước chân ra ngoài ngõ lúc ấy, đường làng tối thui chỉ có ánh đèn vàng hắt ra từ các hiên nhà đang mở toang cửa để đón tài lộc và cúng giao thừa ngoài trời.
Cái mùi thuốc pháo khét lẹt đặc trưng tan trong màn sương đêm lạnh buốt, tiếng chó sủa inh ỏi khắp xóm dưới làng trên, tiếp đó là tiếng bước chân rầm rập, tiếng gọi nhau í ới của đám thanh niên và trẻ con trong làng rủ nhau đi chùa, đi đình làng thắp hương cầu may và hái lộc đầu xuân. Không có khói bụi còi xe, không có sự xô bồ chen lấn, chỉ có những lời chúc "Năm mới phát tài, mạnh khỏe nhé bác ơi!" vang lên giòn giã giữa đêm tối khi hai đoàn người đi ngược chiều nhau trên con đê làng.
4. Văn hóa đi chúc Tết "càn quét" cả họ hàng làng xóm sáng Mùng 1
Sáng mùng 1 Tết ở quê là lúc bạn sẽ thấy rõ nhất sự gắn kết cộng đồng mà cuộc sống hiện đại đang dần làm mai một đi. Từ 6 - 7 giờ sáng, khi tiếng gà trống gáy râm ran khắp xóm, cả họ đã mặc quần áo mới tề tựu ở nhà trưởng họ hoặc nhà ông bà để làm lễ bái tổ tiên, mừng tuổi ông bà cha mẹ, sau đó lập thành một "đại đội" kéo nhau đi chúc Tết từng nhà một từ đầu xóm tới cuối xóm.
Đi chúc Tết ở quê vui cực kỳ luôn anh em ạ! Vào nhà nào cũng thấy đĩa hạt hướng dương, hạt bí, khay mứt dừa, mứt gừng, mứt bí truyền thống đặt sẵn trên bàn, chủ nhà thì nhiệt tình rót nước chè xanh hoặc ép uống bằng được một chén rượu ngâm mừng xuân mới. Trẻ con thì háo hức nhận những phong bao lì xì đỏ chót, bên trong đôi khi chỉ là tờ 10 nghìn, 20 nghìn hay 50 nghìn tiền mới cứng thơm phức mùi giấy in ngân hàng. Thời buổi chuyển đổi số bây giờ nhiều người cứ thích quét mã QR chuyển khoản lì xì online cho nhanh gọn lẹ, nhưng thật sự với mình thì cái cảm giác cầm trên tay chiếc phong bao đỏ, nghe lời dặn dò "Chúc cháu năm mới ngoan ngoãn, học giỏi đỗ đại học trường top nhé" từ các ông các bà ở quê nó ấm áp và giá trị gấp vạn lần tiếng "ting ting" vô cảm trên màn hình điện thoại.
Đi hết một vòng xóm về đến nhà là túi áo khoác đứa nào cũng căng phồng kẹo lạc, bánh quy với hạt dưa, chân mỏi rã rời mà miệng vẫn cười toe toét. Những mối hiềm khích, giận hờn hay chuyện hàng xóm láng giềng va chạm nhỏ nhặt trong năm cũ, chỉ cần bước qua cánh cổng nhà nhau sáng mùng 1, nâng chén trà đầu xuân là tự khắc xóa bỏ hết sạch để mở lòng đón một năm mới thuận hòa.
Đừng quên nhấn vào chiếc chuông màu xanh dưới góc phải màn hình để nhận thông báo mới nhất từ Tết Pro nhé. Nếu các bạn có kỷ niệm nào đáng nhớ khi về quê ăn Tết thì đừng ngần ngại để lại 1 lượt share và commnet ở phía dưới để anh em chúng mình cùng nhau tâm sự nha!
Lời kết
Cảm ơn các bạn đã đọc bài viết này, đến đây chúng tôi chúc bạn một ngày tốt lành và hạnh phúc bên người thân và gia đình nhé. Tạm Biệt.
Copyright © Tết Pro
