1. Mở đầu
Hello, xin chào tất cả các quý vị độc giả đang đọc bài viết này cũng như các anh em đã theo dõi mình từ trước tới giờ. Không hiểu sao mấy hôm nay thời tiết Hà Nội bắt đầu chuyển gió heo may se se lạnh vào buổi sáng sớm, lúc mình đang ngồi vào bàn học cày đề ôn thi sấp mặt thì tự dưng ngửi thấy mùi hoa sữa thoang thoảng ngoài ban công, thế là trong đầu lại bật ra giai điệu nhạc xuân mới lạ chứ. Đúng là cái tầm cuối thu chớm đông này luôn làm cho con người ta có một cái cảm giác bồi hồi rất khó tả, chỉ muốn tua nhanh thời gian đến Tết luôn cho rồi.
Nếu anh em nào theo dõi mình đủ lâu từ cái thời mình còn quản lý hai blog cũ là "Đêm Giao Thừa" và "Chiều Cuối Năm" trước khi nhượng lại để giữ lại mỗi "Tết Pro", thì chắc chắn đều biết mình có một niềm đam mê cực kỳ lớn với văn hóa Tết cổ truyền của dân tộc. Hôm nay nhân dịp chiếc máy tính đỡ bị mốc sau chuỗi ngày mình vùi đầu vào sách vở lớp 12, mình quyết định ngồi gõ phím bằng chính chất xám và cảm xúc thật của bản thân để tâm sự với anh em về chủ đề: Tết Nguyên Đán có ý nghĩa gì đối với một gia đình miền Bắc? Bài viết này mình viết hoàn toàn bằng trải nghiệm sống từ nhỏ tới lớn của mình chứ không có chuyện bỏ ra 30 giây nhờ con AI viết văn mẫu khô khan vô hồn đâu nhé, nên anh em cứ yên tâm đọc hết bài viết này nha!
2. Cái rét ngọt, mưa xuân và "mùi Tết" không lẫn vào đâu được
Anh em ở miền Nam hay miền Trung đón Tết trong tiết trời nắng ấm thì có hoa mai vàng rực rỡ, còn đối với một gia đình miền Bắc tụi mình thì Tết mà nắng to quá là tự nhiên thấy mất đi một nửa không khí Tết rồi. Tết miền Bắc chuẩn bài nhất là phải đi kèm với cái rét ngọt tầm 12 đến 15 độ C, khoác chiếc áo phao dày sụ đi ra đường thở ra khói trắng xóa, kèm theo cái kiểu thời tiết "đặc sản" mưa phùn và mưa bụi bay lơ lửng trong không khí.
Mà nhắc đến Tết trong gia đình miền Bắc thì thứ đánh thức ký ức mạnh nhất không phải là hình ảnh đâu, mà chính là "mùi Tết". Bắt đầu từ hôm 23 tháng Chạp tiễn ông Công ông Táo về trời là khắp ngõ nhỏ đã thơm lừng mùi hương trầm bài cổ truyền. Đến chiều 30 Tết, mẹ hay bà ngoại lại đun một nồi nước lá mùi già to đùng trên bếp. Cái mùi tinh dầu cay cay, ấm nồng của cây mùi già đã già đanh trổ hoa trắng nhỏ li ti quyện với mùi khói bếp, mùi hành củ muối chua dưới gầm chạn, nó tạo thành một thứ mùi hương ký ức độc quyền mà mình cá là bất kỳ đứa con miền Bắc nào đi học hay đi làm xa xứ chỉ cần thoáng ngửi thấy thôi là nước mắt đã trực trào ra rồi.
3. Nỗi ám ảnh mang tên "dọn nhà đón Tết" nhưng thiếu là buồn thối ruột
Ai sinh ra và lớn lên trong một gia đình miền Bắc thì chắc chắn không thể nào thoát khỏi "kiếp nạn" dọn nhà từ tầm 25 đến 28 Tết. Thật sự luôn! Nhà miền Bắc lại cực kỳ chuộng mấy bộ bàn ghế gỗ lim, gỗ gụ chạm khắc rồng phượng uốn lượn cầu kỳ. Cả năm trời bụi nó bám vào từng cái khe kẽ nhỏ xíu, đến lúc mẹ giao nhiệm vụ cầm cái khăn ướt với que tăm bông ngồi ngoáy từng cái vẩy rồng, từng mắt quả đào trên ghế mà lưng mỏi nhừ, chỉ ước gì nhà mình dùng ghế sofa phẳng lì cho nhanh gọn lẹ.
Lúc làm thì anh em mình đứa nào cũng than trời trách đất, bố mẹ giục nhiều đâm ra cáu gắt, đôi khi trong nhà còn hơi to tiếng với nhau một xíu vì chuyện cái lọ cái chai bày chưa đúng ý. Nhưng ngẫm đi cũng phải nghĩ lại, chính những buổi cả nhà đeo khẩu trang, trùm khăn kín đầu cùng nhau hì hục lau dọn từ tầng thượng xuống tầng 1 ấy lại là lúc các thành viên tương tác với nhau thật nhất. Trong quan niệm của gia đình miền Bắc, dọn nhà không đơn thuần là làm sạch chỗ ở để khách đến chúc Tết đỡ chê cười, mà nó là nghi thức gột rửa hết những điều xui xẻo, những muộn phiền bế tắc của năm cũ để mở rộng cửa đón tài lộc và sinh khí mới vào nhà.
4. Bàn thờ gia tiên và mâm cỗ Tết: Nơi giữ gìn gia phong và lòng hiếu thảo
Đối với người miền Bắc, Tết Nguyên Đán trước hết là Tết của ông bà tổ tiên rồi mới đến Tết của người sống. Dù gia đình có giàu sang nhà lầu xe hơi biệt thự hay chỉ là một mái nhà bình dân ở quê, thì vị trí trang trọng nhất trong suốt những ngày Tết luôn là bàn thờ gia tiên.
Mâm ngũ quả và cành đào thắm
Nếu anh em để ý kỹ sẽ thấy mâm ngũ quả của người miền Bắc không kiêng kỵ theo cách phát âm tên quả như ở miền Nam, mà lại cực kỳ chú trọng vào quy luật Ngũ hành (Kim - Mộc - Thủy - Hỏa - Thổ) và sự hài hòa của màu sắc. Ở dưới cùng bao giờ cũng phải là một nải chuối tiêu xanh cong vút xòe ra như bàn tay Phật che chở, nâng đỡ lấy quả bưởi vàng (hoặc quả phật thủ) ở chính giữa. Xung quanh được cài khéo léo thêm những quả quýt chín đỏ, hồng, táo xanh và vài quả ớt chỉ thiên đỏ chói. Cạnh bàn thờ luôn có thêm một cành đào cắm trong lọ lục bình hoặc hai cây mía tím dựng hai bên làm "gậy" để đón tổ tiên về sum họp.
Nồi bánh chưng xanh và mâm cỗ truyền thống
Ngày nay cuộc sống bận rộn, nhiều nhà ở thành phố lớn như Hà Nội chọn cách ra chợ đặt mua vài cặp bánh chưng gói sẵn cho tiện. Nhưng ở quê bà ngoại mình hay nhiều gia đình miền Bắc vẫn giữ thói quen tự gói bánh. Cái cảm giác ngồi rửa từng tàu lá dong trong chậu nước giếng lạnh buốt cả mười đầu ngón tay, rồi ngồi cạnh ông bà xem cách gấp góc bánh không cần dùng khuôn mà vẫn vuông chằn chặn nó thú vị lắm anh em ạ. Đêm 29 Tết ngồi canh nồi bánh chưng sôi ùng ục suốt 10 đến 12 tiếng đồng hồ, nghe tiếng củi nhãn nổ lép bép, thỉnh thoảng lại lôi củ khoai lang mật vùi dưới tro nóng ra bóc vỏ ăn suýt soa... thứ cảm giác ấm cúng ấy không có bất kỳ trò giải trí hiện đại nào mua được.
Mâm cỗ Tết truyền thống của gia đình miền Bắc xưa nay vẫn giữ nét tinh tế qua câu truyền miệng: "Bốn bát, bốn đĩa" (hoặc sáu bát, sáu đĩa, tám bát, tám đĩa tùy điều kiện mỗi nhà), tượng trưng cho tứ trụ, bốn mùa và tám hướng phát tài.
Mâm cỗ cúng giao thừa và sáng Mùng 1 của nhà mình năm nào cũng không thể thiếu con gà trống thiến luộc da vàng óng ả, mỏ ngậm bông hồng đỏ đặt ngay ngắn trên đĩa cùng lá chanh thái chỉ. Bên cạnh đó là bát canh măng lưỡi lợn hầm chân giò ninh nhừ, bát bóng thả nấu thập cẩm màu sắc, đĩa giò lụa, đĩa chả quế, nem rán giòn rụm và đặc biệt nhất là khoanh thịt nấu đông có lớp thạch trong veo mát lạnh ăn kèm với dưa hành muối. Thịt đông gặp đúng cái tiết trời lạnh của miền Bắc, gắp một miếng chấm vào bát nước mắm nguyên chất rắc hạt tiêu bắc rồi cắn thêm củ hành muối chua dịu thì bao nhiêu cái ngấy của mỡ màng bay biến hết sạch.
Khi bố thắp nén hương trầm khấn vái trước bàn thờ để mời ông bà tổ tiên về ăn Tết, đám con cháu đứng nghiêm trang chắp tay phía sau. Khoảnh khắc ấy dạy cho thế hệ trẻ tụi mình bài học sâu sắc nhất về sự biết ơn cội nguồn: có tổ tiên ông bà thì mới có bố mẹ, và có bố mẹ tần tảo sớm hôm thì mới có mình tồn tại trên thế gian này.
5. Đêm Giao Thừa và sợi dây hàn gắn mọi khoảng cách trong gia đình
Suốt 365 ngày trong năm, ai cũng bị cuốn vào vòng xoáy cơm áo gạo tiền, bố mẹ thì đi làm từ sáng sớm đến tối mịt, con cái như tụi mình thì đi học trên trường rồi lại chạy sô đi học thêm, về đến nhà ăn vội bát cơm là ai về phòng nấy đóng cửa bấm điện thoại hoặc ngồi trước màn hình máy tính. Đôi khi cả tuần các thành viên trong nhà chẳng ngồi nói chuyện sâu với nhau được quá 15 phút, thậm chí còn có những lúc bất đồng quan điểm giữa hai thế hệ, cái tôi của ai cũng lớn chẳng ai chịu nhường ai khiến không khí gia đình có những khoảng lặng vô hình.
Và rồi Tết Nguyên Đán xuất hiện như một cái "phanh" kịp thời để kéo tất cả mọi người dừng lại và quay về bên nhau. Chiều tối 30 Tết, sau bữa cơm Tất niên đầm ấm, cả đại gia đình lại tụ tập đông đủ trên chiếc chiếu trải giữa nhà hoặc trên bộ ghế phòng khách, vừa đắp chăn bông vừa ăn mứt Tết, cắn hạt hướng dương và cùng nhau xem chương trình Táo Quân Gặp Nhau Cuối Năm. Tiếng cười giòn tan của ông bà, tiếng bình luận rôm rả của bố mẹ về những sự kiện nóng hổi trong năm qua tự nhiên xóa nhòa đi hết mọi khoảng cách.
Đỉnh điểm của sự thiêng liêng chính là thời khắc đồng hồ điểm đúng 0h00 đêm Giao Thừa. Khi đất trời chuyển giao từ năm cũ sang năm mới, ngoài trời pháo hoa rực sáng, cả nhà cùng nâng chén rượu xuân hoặc ly nước ngọt chúc ông bà sống lâu trăm tuổi, ông bà bố mẹ lại trao cho con cháu những phong bao lì xì đỏ thắm lấy may kèm lời dặn dò năm mới ngoan ngoãn, học giỏi, đỗ đạt. Mọi giận hờn, hiểu lầm hay những chuyện không vui của năm cũ đều được bỏ qua hết theo đúng tinh thần "chuyện năm cũ mình bỏ qua".
Sang đến sáng Mùng 1 ("Mùng 1 Tết cha, Mùng 2 Tết mẹ, Mùng 3 Tết thầy"), cả gia đình lại diện những bộ quần áo đẹp nhất, lịch sự nhất để đi chúc Tết họ hàng bên nội, bên ngoại. Những đứa cháu ngày thường ít gặp nhau nay có dịp tụ tập, những người bác, người cậu, người dì ngồi lại bên ấm trà mạn nóng hổi hỏi thăm nhau chuyện sức khỏe, mùa màng, công việc. Với mình, những chuyến về quê ngoại ăn Tết, được nhìn thấy bà ngoại và mẹ cười tươi hạnh phúc bên con cháu chính là động lực lớn nhất để mình cố gắng học tập mỗi ngày, để sau này trưởng thành kiếm được tiền đưa mẹ và bà đi du lịch bù đắp những tháng ngày vất vả.
6. Tết miền Bắc hiện tại có đang "nhạt" đi như lời đồn trên mạng?
Mấy năm gần đây cứ mỗi dịp cận Tết là mình lại thấy trên khắp các trang mạng xã hội như Facebook, TikTok hay Threads xuất hiện hàng loạt bài đăng than thở rằng "Tết bây giờ nhạt quá", "Tết chẳng còn vui như ngày xưa nữa", hay "Tết chỉ là mấy ngày nghỉ lễ dài để ngủ bù".
Thực ra lỗi không phải tại Tết đâu anh em ạ! Tết miền Bắc năm nào cũng vẫn giữ nguyên cái rét ấy, hoa đào vẫn nở đúng độ ấy và nồi bánh chưng vẫn thơm lừng như thế. Thứ thay đổi duy nhất chính là bản thân chúng ta đã lớn lên và thói quen sinh hoạt bị mạng xã hội chi phối quá nhiều. Hồi còn nhỏ lúc chưa có smartphone, cả năm mới được mẹ mua cho bộ quần áo mới, cả năm mới được ăn miếng thịt gà ngon, được cầm tờ tiền mừng tuổi mới cứng thơm mùi giấy in nên mình háo hức đếm từng ngày. Còn bây giờ điều kiện kinh tế khá giả hơn, ngày thường thích ăn gì là đặt ship tận cửa, nhưng đổi lại khi lớn lên chúng ta phải gánh trên vai nhiều nỗi lo hơn: học sinh cuối cấp thì lo điểm số thi đại học, người đi làm thì lo tiền thưởng Tết, tiền tàu xe, tiền biếu xén nội ngoại hai bên sao cho chu toàn.
Hơn nữa, cái cảnh đi chúc Tết hay ngồi ăn cơm gia đình mà mỗi người cầm khư khư một cái điện thoại lướt video ngắn vô tận chính là thứ "vũ khí" giết chết không khí Tết nhanh nhất. Nếu muốn tìm lại đúng ý nghĩa của cái Tết gia đình miền Bắc, cách đơn giản nhất là tự mình chủ động cất chiếc điện thoại vào túi, xuống bếp phụ mẹ nhặt rau bóc hành, ngồi nghe bố kể lại những câu chuyện thời bao cấp thiếu thốn mà vui, hay cùng anh chị em trong họ bày bộ cá ngựa, tôm cua bầu cá ra chơi. Khi mình đặt trọn cái tâm và sự chân thành vào từng khoảnh khắc bên người thân, anh em sẽ nhận ra Tết chưa bao giờ mất đi giá trị thiêng liêng của nó cả.
Đừng quên nhấn vào chiếc chuông màu xanh dưới góc phải màn hình để nhận thông báo mới nhất từ Tết Pro nhé. Nếu anh em thấy bài viết này chạm đúng cảm xúc của mình thì nhớ để lại 1 lượt share và commnet ở phía dưới để ủng hộ mình có thêm động lực viết tiếp các bài phân tích chuyên sâu hơn nha!
7. Lời kết
Dù xã hội ngoài kia có xoay vần nhanh đến đâu và công nghệ AI có phát triển vượt bậc thế nào đi chăng nữa, Tết Nguyên Đán đối với một gia đình miền Bắc vẫn luôn là cội nguồn, là điểm tựa tinh thần vững chắc nhất để mỗi người con tìm về sau một năm dài bôn ba mệt mỏi. Hãy trân trọng từng cái Tết khi còn có đầy đủ ông bà, cha mẹ ở bên cạnh anh em nhé!
Cảm ơn các bạn đã đọc bài viết này, đến đây chúng tôi chúc bạn một ngày tốt lành và hạnh phúc bên người thân và gia đình nhé. Tạm Biệt.
Copyright © Tết Pro
