Mở đầu
Hello xin chào tất cả các anh em và độc giả thân yêu đã ghé thăm chuyên mục của Tết Pro ngày hôm nay! Thời gian trôi nhanh thật đấy, mới ngày nào chúng ta còn ngồi ngóng chờ mùa hè oi ả qua đi, thế mà giờ này không khí se lạnh của tháng Tám âm lịch đã tràn về khắp các con phố rồi. Mấy hôm nay đi làm về ngang qua các cửa hàng tạp hóa, nhìn thấy người ta bày bán những chiếc lồng đèn ông sao, lồng đèn giấy kính đủ màu sắc rực rỡ, nghe văng vẳng bên tai tiếng trống tùng cheng dồn dập là tự nhiên trong lòng lại dâng lên một thứ cảm xúc khó tả. Nó cứ nao nao, bồi hồi khó tả giống như hồi mình còn nhỏ xíu, cái thời mà chỉ mong đến rằm tháng Chín để được cầm trên tay chiếc đèn cầy thắp sáng rực một góc xóm nhỏ. Nhắc đến đây thôi là đã thấy vị ngọt bùi của chiếc bánh nướng bánh dẻo hòa quyện với hương thơm của ấm trà xanh rồi.
Hôm nay, nhân một buổi tối ngồi ngắm trăng sáng ngoài ban công và nhâm nhi ngụm trà, mình quyết định sẽ viết một bài thật dài, thật chi tiết để cùng anh em hoài niệm về một mùa Tết Trung Thu đúng nghĩa. Không chỉ nói về chuyện ăn chơi, bài viết này mình sẽ cùng mọi người mổ xẻ xem tết đoàn viên này thực chất có những trò chơi dân gian nào, tại sao cứ nhắc đến trung thu là người ta lại nghĩ ngay đến múa lân, và câu hỏi kinh điển mà ai cũng tò mò: tại sao bánh trung thu lại cứ phải là bánh nướng và bánh dẻo mà không phải loại bánh khác? Nào, hãy cùng ngồi xuống đây, pha một ấm trà nóng và bắt đầu hành trình quay về tuổi thơ cùng mình nhé!
1. Tết trung thu có những trò chơi dân gian nào giữ hồn cốt tuổi thơ?
Nói thật với anh em, nếu bây giờ tụi nhỏ hỏi mình trung thu có gì vui ngoài việc đi trung tâm thương mại chơi game hay cầm điện thoại lướt tiktok, chắc mình sẽ phải kể cho tụi nó nghe về một thế giới hoàn toàn khác. Một thế giới không có ánh sáng xanh của màn hình điện thoại, mà chỉ có ánh nến lung linh từ chiếc lồng đèn tự chế và tiếng cười giòn tan khắp ngõ xóm.
Hồi tụi mình còn bé, cứ tầm mười mấy âm lịch là mấy đứa trẻ con trong xóm đã rủ nhau đi chặt tre, chặt nứa, lấy nan chu đáo để làm lồng đèn. Đứa nào khéo tay thì làm đèn ông sao năm cánh, đứa vụng hơn thì làm đèn kéo quân hoặc đơn giản là lon sữa bò đục thủng lỗ rồi luồn sợi dây kẽm vào đốt nến bên trong. Đêm rằm tháng Tám, cả bọn rồng rắn kéo nhau đi khắp các ngõ ngách, vừa đi vừa hát vang câu:
"Tết Trung thu rước đèn đi chơi,
Em rước đèn đi khắp phố phường..."
Âm thanh ấy vang vọng cả một vùng quê nghèo nhưng yên bình đến lạ. Ngoài rước đèn, tuổi thơ của bọn mình còn gắn liền với biết bao trò chơi dân gian cực kỳ thú vị mà bây giờ hiếm lắm mới tìm lại được. Đầu tiên phải kể đến trò múa sư tử hoặc múa rồng tự phát của đám trẻ con. Không cần trang phục cầu kỳ, đứa thì vác chiếc chiếu rách lên đầu làm mình sư tử, đứa thì cầm chiếc gậy buộc túm vải làm đuôi, cứ thế vừa nhảy múa vừa gõong nồi chảo kêu vang cả xóm để xin tiền thưởng bánh kẹo từ các nhà hàng xóm.
Rồi còn trò chơi bịt mắt bắt dê, kéo co, rồng rắn lên mây diễn ra ngay dưới sân đình hoặc bãi đất trống đầu làng. Ánh trăng sáng vằng vặc chiếu xuống bóng dáng mấy đứa trẻ mồ hôi nhễ nhại nhưng đứa nào đứa nấy cười hô hất, quên hết cả mệt mỏi sau những giờ học căng thẳng trên lớp. Những trò chơi này không chỉ mang tính giải trí đơn thuần, mà nó còn là sợi dây vô hình thắt chặt tình cảm hàng xóm láng giềng, gắn kết anh em bạn bè từ thuở hàn vi cho đến khi lớn lên mỗi đứa một ngả.
2. Thế giới sắc màu: Múa lân, rước đèn và những lễ hội rình rang đêm rằm
Cứ mỗi độ thu về, không gian xung quanh như được khoác lên mình một tấm áo mới rực rỡ hơn. Bạn có bao giờ tự hỏi vì sao cứ nhắc đến Trung Thu là hình ảnh đầu tiên hiện lên trong đầu chúng ta lại là con lân với cái đầu to sụ, miệng há rộng ngoác và chiếc đuôi dài thướt tha không? Theo quan niệm từ xa xưa của người Á Đông, con lân (hay còn gọi là kỳ lân) là một trong bốn tứ linh mang lại sự thịnh vượng, may mắn và bình an cho mọi nhà. Tiếng trống lân dồn dập, tiếng chiêng gõ nhịp nhàng chính là thứ âm thanh xua đuổi tà ma, xua đi những điều xui xẻo của năm cũ và chào đón những điều tốt đẹp, tài lộc sẽ đến với gia chủ.
Hồi nhỏ, mỗi lần nghe tiếng trống lân từ đầu làng văng vẳng vọng lại là đám trẻ con chúng mình lại nhốn nháo bỏ dở cả bát cơm tối, ba chân bốn cẳng chạy ra đường đứng chờ xem. Đội múa lân chuyên nghiệp biểu diễn những màn nhào lộn đỉnh cao, trèo cột cao vút để hái lộc đầu năm khiến ai nấy xem đều thót tim nhưng vô cùng mãn nhãn. Đặc biệt, nhân vật không thể thiếu trong mỗi đoàn múa lân chính là chú Địa - người mang chiếc mặt nạ tròn ủng với nụ cười toe toét, tay cầm chiếc quạt mo to bản cù nhầy trêu chọc mọi người, đặc biệt là lũ trẻ con. Sự xuất hiện của chú Địa luôn mang lại những tràng cười sảng khoái, tiếng reo hò inh ỏi cả một góc phố.
Bên cạnh múa lân, các lễ hội phá cỗ trăng rằm cũng được tổ chức rất linh đình ở các khu dân cư. Mâm cỗ trung thu truyền thống bao giờ cũng được bày biện vô cùng tỉ mỉ và khéo léo. Ở giữa mâm cỗ thế nào cũng phải có một ông tiến sĩ giấy uy nghiêm đặt bên cạnh nải chuối tiêu chín vàng ươm, quả bưởi tròn xoe được tỉa khéo léo thành hình chú chó xù lông trắng muốt bằng tép bưởi, kèm theo đó là hồng ngâm, bánh kẹo đủ màu sắc. Khi ánh trăng lên đến đỉnh đầu, tiếng trống hội vang lên cũng là lúc nghi thức phá cỗ chính thức bắt đầu. Từng chiếc bánh, trái cây được chia đều cho lũ trẻ trong sự háo hức chờ đợi. Đêm hôm đó, dường như ai cũng thức rất khuộn, mải miết chơi đùa dưới ánh trăng sáng tỏ trước thềm nhà.
3. Bánh trung thu: Tại sao bắt buộc phải là bánh nướng và bánh dẻo?
Bây giờ, cứ chuẩn bị đến tháng Tám là các tiệm bánh mọc lên san sát với đủ loại bánh trung thu tân thời từ lava trứng chảy, bánh nhân trà xanh, matcha, sầu riêng cho đến tiramisu đủ kiểu con đà điểu. Thế nhưng, dù người ta có biến tấu thế nào đi chăng nữa, thì hai vị trí độc tôn trên mâm cỗ rằm tháng Tám vẫn mãi thuộc về bánh nướng và bánh dẻo truyền thống. Vậy lý do sâu xa nằm ở đâu mà hai loại bánh này lại gắn bó khăng khít với nhau như hình với bóng đến vậy?
Theo tìm hiểu của mình và qua những câu chuyện được các cụ ngày xưa kể lại, bánh nướng và bánh dẻo không chỉ đơn thuần là món ăn để thưởng thức trong dịp tiết Trung Thu, mà chúng còn mang những ý nghĩa triết lý nhân sinh vô cùng sâu sắc về tình cảm gia đình và vũ trụ quan.
Đầu tiên, hãy nhìn vào hình dáng của hai chiếc bánh. Cả bánh nướng và bánh dẻo truyền thống đều có hình tròn vo, không méo mó. Hình tròn từ ngàn đời nay trong văn hóa người Việt luôn tượng trưng cho sự vẹn toàn, sự sum họp đầy đủ, viên mãn và đoàn tụ gia đình. Giữa bộn bề lo toan của cuộc sống, Tết Trung Thu là dịp hiếm hoi trong năm mà những người con xa quê dù bận rộn đến đâu cũng cố gắng sắp xếp công việc để trở về quây quần bên mâm cơm gia đình, cùng cắt một miếng bánh ngọt bùi và thưởng thức chén trà xanh thơm ngát.
Thứ hai, sự kết hợp giữa bánh nướng và bánh dẻo thể hiện triết lý âm dương hòa hợp của phương Đông:
- Bánh dẻo: Có màu trắng tinh khôi, làm từ bột nếp trắng mịn nhào với nước đường thắng sánh đặc và hương hoa bưởi thơm lừng, mang tính Âm dịu mát, tượng trưng cho đất mẹ hiền hòa, bao dung và hình ảnh vầng trăng sáng ngời trong đêm thu mát mẻ.
- Bánh nướng: Có màu vàng ươm óng ả nhờ lớp trứng gà quét lên mặt trước khi đem lò nướng chín tới, mang tính Dương ấm áp, tượng trưng cho ánh mặt trời rực rỡ, cho lửa hồng sưởi ấm và sự bảo bọc chở che của người cha trong gia đình.
Khi đặt hai chiếc bánh này cạnh nhau trên mâm cỗ cúng gia tiên, người ta gửi gắm ước nguyện về sự hòa hợp âm dương, trời đất giao hòa, mùa màng bội thu và cuộc sống ấm no, hạnh phúc. Hơn thế nữa, nhân bánh bên trong với thập cẩm gồm hạt dưa, mứt bí, lạp xưởng, hạt sen, mỡ phần... quyện chặt lại với nhau cũng giống như tình cảm gắn bó khăng khít, keo sơn giữa các thành viên trong gia đình, có ngọt bùi, có đắng cay nhưng lúc nào cũng đong đầy yêu thương.
4. Trải nghiệm cá nhân: Ký ức về những mùa trung thu không thể nào quên
Ngồi gõ đến đây, tự nhiên trong đầu mình hiện lên hình ảnh của những năm tháng cũ. Hồi đó gia đình mình không khá giả gì, chiếc bánh trung thu đối với tụi mình là một thứ gì đó vô cùng xa xỉ, chỉ chờ đến đúng đêm rằm phá cỗ mới được bố mẹ mua cho một hộp bánh dẻo bánh nướng nhỏ xíu cắt thành mấy phần đều tăm tắp để chia cho mấy anh em. Miếng bánh dẻo ngọt lịm dính vào răng, vị bùi bùi của mứt bí và lạp xưởng cứ vương vấn mãi trong khoang miệng. Cảm giác lúc đó nghèo khó về vật chất thật đấy, nhưng tâm hồn lại giàu có đến lạ kỳ vì lúc nào cũng tràn ngập tiếng cười và sự ấm áp từ tình thương của gia đình.
Có những năm trời mưa tầm tã đúng đêm rằm, nước ngập cả sân nhà, lồng đèn giấy kính bị ướt sũng nhũn ra không thắp nến được nữa. Bọn mình buồn thiu ngồi thu lu ở góc hiên nhìn ra khoảng sân tối mịt. Thế nhưng, chính trong những hoàn cảnh khó khăn ấy, mẹ lại dắt mấy chị em vào nhà, tự tay đun nồi nước đường, nhào bột làm mấy chiếc bánh dẻo đơn sơ hình con cá, con lợn nhỏ xíu. Dù bánh không được đẹp và sắc sảo như hàng quán ngoài chợ, nhưng đó lại là chiếc bánh ngon nhất, ấm áp nhất mà suốt cuộc đời này mình không bao giờ quên được.
Thời gian cứ thế trôi đi cuốn theo dòng chảy hối hả của công việc và nhịp sống hiện đại. Tụi mình lớn lên, bận rộn với những hoài bão, những lo toan cơm áo gạo tiền nơi phố thị phồn hoa. Đôi khi giữa guồng quay cuồn cuộn ấy, chúng ta vô tình quên mất hay lãng quên đi những giá trị truyền thống tốt đẹp từng nuôi dưỡng tâm hồn ta lớn lên. Bánh trung thu bây giờ có thể mua ở bất cứ đâu, đắt tiền cỡ nào cũng có, lồng đèn điện tử chớp nháy đủ màu thay thế cho những ngọn nến lung linh ngày cũ. Nhưng có một thứ mà nếu chúng ta không giữ gìn, nó sẽ mãi mãi mất đi – đó chính là cái hồn cốt, cái tình cảm mộc mạc chân thành của những mùa trăng cũ.
Lời kết
Tết Trung Thu không chỉ đơn thuần là ngày hội của thiếu nhi, mà nó đã trở thành một phần máu thịt trong văn hóa tâm linh của người Việt Nam từ bao đời nay. Đó là dịp để chúng ta sống chậm lại một nhịp, buông bớt những áp lực ngoài kia để trở về với mái nhà xưa, ngồi cạnh ông bà, bố mẹ và những người thân yêu. Hy vọng rằng qua bài viết dài này, anh em đã có thêm cho mình những góc nhìn thú vị về các trò chơi dân gian, ý nghĩa của múa lân cũng như câu chuyện đằng sau chiếc bánh nướng bánh dẻo truyền thống.
Cảm ơn các bạn đã dành thời gian theo dõi hết những dòng tâm sự này của mình. Đừng quên chia sẻ bài viết này nếu thấy hữu ích và để lại cảm nhận của bạn dưới phần bình luận nhé. Chúc mọi người và gia đình có một mùa Trung Thu thật trọn vẹn, ấm áp và luôn giữ được ngọn lửa yêu thương trong tim. Tạm biệt và hẹn gặp lại ở những bài viết tiếp theo!
