Mở đầu
Hello xin chào tất cả các anh em đã quay trở lại với blog của mình. Dạo này lướt mạng xã hội X (trước kia là Twitter ấy mà) thấy thiên hạ cứ cãi nhau hoài về mấy cái chính sách với điều khoản sử dụng mới của Elon Musk. Hết chuyện thu phí tài khoản tích xanh rồi đến chuyện đem dữ liệu người dùng đi huấn luyện AI, nghe qua thì thấy lằng nhằng đau đầu phết.
Hôm nay nhân một buổi chiều ngồi máy tính ngắm mưa rơi, mình quyết định ngó nghiêng sâu hơn vào cái mớ văn bản pháp lý dài dòng rít rít này xem bản chất nó là gì. Thú thật với anh em là đọc mấy cái điều khoản dịch vụ của bọn nền tảng công nghệ lớn này đúng là cực hình, chữ nghĩa cứ như đánh đố người xem. Nhưng mà không đọc thì thiệt thân, không biết lúc nào tài khoản của mình bay màu lúc nào không hay. Hôm nay mình sẽ mổ xẻ chi tiết từ A đến Z, đánh giá xem rủi ro bảo mật ra sao và thông tin trên đấy bây giờ được thao túng thế nào nhé.
Chính sách và điều khoản sử dụng của X có gì mới?
Từ hồi ông tỷ phú Elon Musk tiếp quản và đổi tên từ Twitter thành X, mọi thứ đảo lộn hết cả. Mấy cái chính sách cũ rích ngày xưa được thay thế bằng hàng loạt điều khoản mới mang hơi hướng tự do ngôn luận tối đa nhưng thực chất lại đi kèm với vô số ràng buộc ngầm.
Điểm đáng sợ nhất trong điều khoản mới chính là việc họ công khai thu thập dữ liệu sinh trắc học và lịch sử việc làm, học tập của người dùng. Nghĩa là sao? Nghĩa là khi anh em lướt X, up ảnh lên, hoặc xác minh tài khoản, hệ thống nó thu thập ráo trọi để đem đi phục vụ cho việc huấn luyện các mô hình trí tuệ nhân tạo (AI). Đợt trước mình đọc cái điều khoản này mà giật mình thon thót. Bạn viết một dòng status vu vơ, bạn đăng một bức ảnh chụp con mèo nhà bạn, tất cả đều trở thành nguyên liệu miễn phí để nuôi đống bot AI của hãng mà không có một đồng xu cắc ké nào trả bản quyền cho người tạo ra. Nghe có vẻ vô lý nhưng nó đang diễn ra đấy anh em ạ.
Thêm nữa, các quy định về bản quyền nội dung trên nền tảng này cũng biến động liên tục. Người ta khuyến khích bạn đăng video dài, đăng bài viết dài để giữ chân người xem trên nền tảng, bù lại họ chia sẻ doanh thu quảng cáo cho những ai có tích xanh. Nghe thì thơm đấy, kiểu "vừa chơi vừa kiếm tiền", nhưng thực tế đằng sau là gì? Là những bài viết giật tít, câu view bẩn, nội dung độc hại bắt đầu mọc lên như nấm sau mưa vì ai cũng muốn kiếm tương tác. Chính sách kiểm duyệt thì ngày càng lỏng lẻo do đội ngũ nhân sự cũ đã bị sa thải gần hết, nhường chỗ cho các thuật toán tự động xử lý. Kết quả là gì thì anh em tự hiểu, cứ lướt vào phần bình luận của một bài đăng hot nào đó là thấy toàn rác và tài khoản ảo.
Đánh giá rủi ro khi sử dụng và đăng tải thông tin trên X
Nói thật với anh em, rủi ro lớn nhất khi chơi X bây giờ chính là việc thông tin cá nhân và quyền riêng tư của mình bị đem ra làm bàn đạp thương mại hóa. Mình từng có thời gian thử nghiệm đăng bài viết phân tích kỹ thuật trên này, độ phủ thì công nhận là rộng thật, tiếp cận được nhiềuông lớn công nghệ nước ngoài. Nhưng đổi lại là gì? Tài khoản liên tục bị quét bởi bot spam, các đường link trỏ về blog cá nhân thỉnh thoảng bị bóp hiển thị thê thảm nếu thuật toán ngửi thấy mùi "điều hướng người dùng ra khỏi nền tảng".
Bên cạnh đó, vấn đề tin giả (fake news) lan truyền trên X hiện nay đang ở mức báo động đỏ. Vì cơ chế kiểm duyệt lỏng lẻo, bất kỳ ai mua cái tích xanh vài đô la là có thể hô mưa gọi gió, tung ra những thông tin sai lệch giật gân làm thao túng cả thị trường tài chính hoặc định hướng dư luận xã hội. Đã có không ít vụ việc những tài khoản giả mạo đăng tin công ty lớn phá sản hay lãnh đạo này nọ từ chức, khiến giá cổ phiếu biến động điên đảo chỉ trong vòng vài phút trước khi được đính chính.
Một rủi ro nữa ít người để ý là vấn đề an ninh mạng cá nhân. Khi các điều khoản cho phép thu thập dữ liệu diện rộng, nguy cơ rò rỉ thông tin từ các cuộc tấn công nhắm vào hạ tầng của X là hoàn toàn có thật. Nếu anh em dùng chung một mật khẩu cho cả tài khoản X lẫn email chính hay tài khoản ngân hàng thì chuẩn bị tinh thần có ngày "mất trắng" lúc nào không hay. Bản thân mình từ ngày dùng X phải bật xác thực hai lớp bằng ứng dụng (Authenticator App) chứ dại gì mà dùng tin nhắn SMS hay lơ là bảo mật.
Chất lượng thông tin được chia sẻ trên nền tảng: Thực giả lẫn lộn
Nói đi cũng phải nói lại, X vẫn có những giá trị cốt lõi riêng mà không mạng xã hội nào thay thế được, ví dụ như tốc độ lan truyền tin tức sự kiện thời sự cực kỳ khủng khiếp. Có chuyện gì xảy ra trên thế giới cái là trên X có ngay video quay trực tiếp từ hiện trường trước cả khi mấy đài truyền hình lớn kịp lên sóng. Đối với những ai làm nghề sáng tạo nội dung, làm công nghệ hay săn tin tức nóng, đây vẫn là một mỏ vàng nếu biết cách chọn lọc.
Tuy nhiên, thông tin trên này bây giờ giống như một bãi rác khổng lồ trộn lẫn với kim cương vậy. Bạn phải có một cái đầu cực kỳ tỉnh táo và một bộ lọc thông tin vững chắc. Đừng bao giờ đọc tiêu đề xong tin luôn. Phải click vào xem nguồn, xem lịch sử của tài khoản đăng bài, kiểm tra xem nó là còn người thật hay chỉ là một con bot tự động được lập trình ra để câu tương tác bẩn. Nhiều lúc mình đọc mấy bài phân tích dài dằng dặc tưởng hay, hóa ra toàn là văn mẫu do AI viết được xào nấu lại để lùa gà bán khóa học hoặc kéo mem vào nhóm Telegram lừa đảo. Xã hội bây giờ kiếm được một thông tin sạch, nguyên bản và có chiều sâu từ con người thật thật sự khó hơn lên trời.
Người dùng cần làm gì để tự bảo vệ mình?
Đọc đến đây chắc nhiều anh em sẽ hỏi thế giờ có nên xóa tài khoản X luôn cho lành không? Theo quan điểm cá nhân của mình thì không cần thiết phải cực đoan thế. Mình vẫn dùng mỗi ngày nhưng với một thái độ hoàn toàn khác trước.
- Thứ nhất, tuyệt đối không chia sẻ thông tin đời tư quá sâu, hình ảnh cá nhân nhạy cảm hay giấy tờ tùy thân lên nền tảng này dưới mọi hình thức xác minh rườm rà.
- Thứ hai, hãy tập thói quen hoài nghi mọi thứ bạn đọc được trên bảng tin (timeline). Tin giật gân càng lớn thì độ lừa đảo càng cao, đừng vội vàng bấm chia sẻ khi chưa kiểm chứng rõ ràng nguồn gốc.
- Thứ ba, thiết lập lại quyền riêng tư trong phần cài đặt tài khoản, tắt ngay mấy cái mục cho phép bên thứ ba hoặc chính nền tảng lấy dữ liệu của mình đi huấn luyện AI nếu hệ thống có tùy chọn bật tắt. Dù đôi khi bọn nó lờ đi không cho tắt hẳn, nhưng ít ra mình cũng hạn chế được phần nào.
Làm được mấy cái này thì coi như anh em đã tự trang bị cho mình một chiếc áo giáp khá chắc chắn khi bước chân vào không gian mạng đầy rẫy cạm bẫy này rồi đấy.
Lời kết
Mạng xã hội suy cho cùng cũng chỉ là một công cụ do con người tạo ra để phục vụ nhu cầu kết nối và tìm kiếm thông tin. Chính sách hay điều khoản sử dụng có thay đổi thế nào đi nữa thì người chịu thiệt thòi đầu tiên vẫn luôn là người dùng cuối nếu chúng ta thiếu đi sự cảnh giác tối thiểu. Hy vọng bài viết dài dòng này của mình sẽ giúp anh em có thêm một góc nhìn thực tế hơn, bớt ảo tưởng và khôn ngoan hơn khi lướt X mỗi ngày.
Cảm ơn các bạn đã dành thời gian đọc bài viết này nhé. Chúc anh em có một ngày làm việc hiệu quả, luôn giữ được cái đầu lạnh giữa thế giới internet đầy rẫy biến động này. Tạm biệt và hẹn gặp lại ở các số bài viết tiếp theo!
Copyright © Tết Pro
