Mở đầu
Hello, chào mừng mọi người đã quay lại với Tết Pro. Chuyện là tối qua mình ngồi dọn lại điện thoại, xóa bớt mấy cái ảnh chat cũ trên Whatsapp thì vô tình kéo xuống mục cài đặt thấy cái dòng "Chính sách quyền riêng tư" nằm chình ình ở đó mà chắc cũng 2 3 năm rồi mình chưa từng bấm vào đọc thử lần nào. Ngồi đọc thử mới giật mình vì có mấy cái mình tưởng nó không làm mà hóa ra nó làm thật, thế là mình mới lọ mọ tìm hiểu sâu hơn để viết bài này cho anh em cùng đọc.
Ở VN mình thì Whatsapp không phải ứng dụng nhắn tin phổ biến nhất, đa phần dùng Zalo với Messenger là chính, nhưng mà nếu anh em nào có người thân ở nước ngoài, hoặc làm ăn buôn bán xuất nhập khẩu với đối tác quốc tế thì kiểu gì cũng phải cài Whatsapp vì bên Tây với Ấn Độ, Brazil người ta xài app này như hơi thở luôn. Nay mình sẽ đọc và tổng hợp lại xem cái chính sách của nó nó ghi cái gì, có đáng lo không, và tụi mình nên làm gì để bảo vệ mình khi xài app này.
Whatsapp thu thập những thông tin gì của mình?
Đầu tiên phải nói rõ, Whatsapp có mã hóa đầu cuối (end to end encryption), tức là nội dung tin nhắn văn bản của anh em gửi cho nhau thì Whatsapp không đọc được, kể cả nhân viên của họ cũng không có quyền vào xem nội dung chat. Cái này là thật, mình có đọc so sánh vài nguồn thì đều xác nhận vậy. Nhưng mà đừng vội mừng, vì tin nhắn được mã hóa không có nghĩa là mọi thứ xung quanh tin nhắn cũng được bảo vệ.
Cái mà Whatsapp thu thập nhiều nhất và cũng ít người để ý nhất chính là metadata, hiểu nôm na là dữ liệu về dữ liệu ấy. Ví dụ như anh em nhắn tin cho ai, lúc mấy giờ, nhắn bao lâu, gọi video cho người đó bao nhiêu phút, có đang trong group nào, group đó bao nhiêu người. Nội dung thì không đọc được nhưng cái khung xương xung quanh nó thì Whatsapp nắm rất rõ. Ngoài ra họ còn thu thập thông tin về thiết bị anh em đang dùng, kiểu máy điện thoại, hệ điều hành, dung lượng pin còn bao nhiêu, đang xài wifi hay 4g 5g, địa chỉ IP, thậm chí cả múi giờ với ngôn ngữ máy đang cài. Địa chỉ IP thì họ dùng để ước lượng vị trí gần đúng của mình luôn, dù mình không hề bật định vị chính xác.
Còn 1 cái nữa hay bị bỏ qua là danh bạ. Lúc mới cài Whatsapp app nó xin quyền truy cập danh bạ điện thoại để tìm bạn bè đang dùng chung app, nhiều người bấm đồng ý cho lẹ mà không để ý là mình đang chia sẻ luôn số điện thoại của những người trong danh bạ mình cho Whatsapp, kể cả người đó chưa từng cài app này bao giờ.
Cái vụ chia sẻ dữ liệu qua Meta là có thật hay chỉ đồn đại?
Đây là phần mình nghĩ nhiều người quan tâm nhất, vì dạo trước có 1 dạo trên confession với group công nghệ đồn ầm lên là Whatsapp bán data cho Facebook. Mình tra thẳng vào chính sách gốc của Whatsapp thì thấy có ghi rõ ràng luôn, không phải đồn đại đâu ạ. Whatsapp là 1 trong những công ty con thuộc tập đoàn Meta, và chính sách của họ ghi thẳng là họ làm việc với các công ty Meta khác để phục vụ vận hành dịch vụ, bao gồm chia sẻ thông tin thu thập được cho mục đích lưu trữ, phân tích kinh doanh, gợi ý kết bạn, cá nhân hóa nội dung và hiển thị quảng cáo phù hợp trên các nền tảng khác của Meta.
Nói dễ hiểu thì, số điện thoại của mình, thông tin thiết bị, tần suất mình tương tác trên Whatsapp có thể được đưa qua để tối ưu quảng cáo mình nhìn thấy trên Facebook hoặc Instagram, dù mình chưa từng đăng nhập chung tài khoản. Đây cũng chính là lý do năm 2021 Whatsapp từng bị Ủy Ban Bảo Vệ Dữ Liệu của Ireland (đại diện cho cả khối EU) phạt tới 225 triệu euro, một trong những án phạt GDPR lớn thứ 2 trong lịch sử tính tới thời điểm đó, lý do là vì họ không minh bạch đủ rõ về việc chia sẻ dữ liệu này cho người dùng biết trước khi họ đồng ý điều khoản.
Có 1 điều mình thấy khá hay là dù bị phạt nặng vậy, cơ chế chia sẻ data qua Meta gần như vẫn không đổi mấy, chỉ là họ viết chính sách rõ ràng minh bạch hơn thôi chứ bản chất việc chia sẻ vẫn diễn ra. Đây cũng là 1 bài học cho anh em thấy việc đọc điều khoản trước khi bấm "Tôi đồng ý" nó quan trọng cỡ nào, vì 1 khi đã bấm rồi là coi như mình chấp nhận luật chơi của họ.
Nội dung mình gửi có thật sự bị xóa sau khi gửi không?
Phần này mình để ý thấy khá nhiều bài viết trên mạng nói không rõ ràng nên mình đọc kỹ lại. Whatsapp có nói là sau khi tin nhắn được gửi thành công tới máy người nhận thì bản sao lưu trên máy chủ của họ sẽ bị xóa đi. Nghe thì có vẻ an tâm đúng không, nhưng thực tế thì cái này chỉ đúng với tin nhắn thôi, còn về bản chất người mà anh em nhắn tin cùng vẫn hoàn toàn có thể chụp màn hình, lưu lại, forward cho người khác đọc mà Whatsapp không kiểm soát được chuyện đó. Tức là mã hóa chỉ bảo vệ mình lúc dữ liệu đang đi trên đường truyền thôi, còn khi nó tới tay người nhận rồi thì nó thuộc quyền kiểm soát của người đó, không còn nằm trong tầm với của Whatsapp nữa.
Ngoài ra nếu anh em có bật sao lưu tin nhắn lên Google Drive hoặc Icloud, thì bản sao lưu đó lại KHÔNG được mã hóa đầu cuối theo mặc định trừ khi mình tự bật tính năng mã hóa sao lưu riêng trong cài đặt. Nghĩa là nếu tài khoản Google hay Icloud của mình chẳng may bị hack, thì kẻ xấu hoàn toàn có thể lấy được toàn bộ lịch sử chat trong bản sao lưu đó, kể cả những đoạn chat đã xóa từ lâu bên trong app rồi.
Còn khi mình nhắn tin cho doanh nghiệp thì sao?
Cái này ít người để ý lắm nhưng mình thấy khá quan trọng. Rất nhiều shop bán hàng online, hãng bay, ngân hàng giờ có tài khoản Whatsapp Business để chăm sóc khách hàng. Khi mình nhắn tin qua mấy tài khoản doanh nghiệp kiểu này, nội dung chat của mình không chỉ nằm trong tay Whatsapp nữa mà còn nằm trong tay chính doanh nghiệp đó, và họ có thể lưu trữ, xử lý theo chính sách riêng của công ty họ, thậm chí nhiều doanh nghiệp lớn còn thuê 1 bên thứ 3 làm dịch vụ chăm sóc khách hàng qua Whatsapp, tức là tin nhắn của mình còn đi qua tay 1 công ty nữa mà mình chưa từng nghe tên bao giờ. Cho nên nếu anh em có nhắn hỏi ngân hàng hay hỏi mua đồ qua Whatsapp thì tuyệt đối đừng gửi những thông tin nhạy cảm như số CCCD, mã OTP hay số tài khoản ngân hàng qua đó nhé, an toàn nhất vẫn là gọi hotline chính thức.
Vậy còn ở Việt Nam mình thì luật có bảo vệ được không?
Đúng lúc mình tìm hiểu bài này thì nhớ ra từ 1/1/2026 Luật Bảo vệ dữ liệu cá nhân của VN mình đã chính thức có hiệu lực rồi. Trong luật có ghi rõ người dùng có quyền được truy cập, chỉnh sửa, thiết lập quyền riêng tư và thậm chí yêu cầu xóa bỏ toàn bộ dữ liệu cá nhân của mình khỏi hệ thống của bên cung cấp dịch vụ. Đặc biệt luật còn quy định nghiêm cấm các nền tảng mạng xã hội, truyền thông trực tuyến nghe lén, ghi âm cuộc gọi hay đọc tin nhắn của người dùng khi chưa được sự đồng ý, trừ trường hợp pháp luật cho phép.
Đây là 1 tín hiệu khá tích cực cho người dùng VN mình, ít nhất về mặt pháp lý mình đã có cái để dựa vào nếu chẳng may bị xâm phạm dữ liệu cá nhân nghiêm trọng. Nhưng mà nói thật, luật là 1 chuyện, còn việc 1 tập đoàn công nghệ nước ngoài như Meta có tuân thủ nghiêm túc 100% hay không lại là chuyện khác, với cả không phải ai cũng biết cách làm đơn khiếu nại hay biết quyền của mình để đòi thực thi. Nên theo mình thấy, luật chỉ là lớp bảo vệ cuối cùng thôi, còn lớp bảo vệ đầu tiên vẫn phải là chính mình tự ý thức khi dùng app.
Vậy nên làm gì để giảm rủi ro khi xài Whatsapp?
Sau khi đọc xong hết đống chính sách dài ngoằng đó thì mình rút ra vài cái mình sẽ tự áp dụng cho bản thân, share luôn cho anh em cùng làm theo nếu thấy hợp lý:
Lời kết
Nói đi thì cũng phải nói lại, Whatsapp không phải app tệ, độ bảo mật cho phần nội dung tin nhắn của nó thuộc hàng khá trong làng ứng dụng nhắn tin, không phải tự nhiên mà cả tỷ người trên thế giới tin dùng. Nhưng qua bài viết này mình chỉ muốn nói với anh em 1 điều là đừng nghĩ có mã hóa đầu cuối là xong, là an toàn tuyệt đối rồi thì cứ vô tư mà xài. Mỗi cái app tụi mình cài vào máy đều là 1 cuộc trao đổi ngầm, mình đổi lấy sự tiện lợi bằng 1 phần dữ liệu cá nhân của chính mình, chỉ là nhiều lúc tụi mình không để ý mình đang đánh đổi cái gì thôi. Đọc kỹ điều khoản trước khi bấm đồng ý nghe thì hơi mất công, dài dòng khó hiểu, nhưng đôi lúc bỏ ra 10 15 phút đọc lại có thể tránh được rất nhiều rắc rối về sau đấy anh em ạ.
Trên đây là bài viết mình Tìm hiểu chính sách và điều khoản sử dụng của Whatsapp, đánh giá rủi ro và thông tin được chia sẻ đăng tải. Nếu anh em thấy hữu ích thì để lại 1 lượt share với comment ủng hộ mình để mình có động lực đào sâu thêm mấy cái chính sách của app khác cho anh em đọc tiếp nhé. Chúc các bạn một ngày học tập và làm việc thật hiệu quả. Xin chào và hẹn gặp lại!
Copyright © Tết Pro
